ဒီမိုကရေစီနှင့် လူမှုဝန်ထမ်းနိုင်ငံတော်

ဒီမိုကရေစီစနစ်ရှိ ရပိုင်ခွင်များနှင့် လွတ်လပ်ခွင့်များ


ေနာ္ေဝသည္ ဒီမိုကေရစီႏိုင္ငံတႏိုင္ငံျဖစ္သည္။ ဒီမိုကေရစီဟူေသာစကားလံုး၏မူရင္းမွာ ဂရိဘာသာ စကားလံုးျဖစ္ၿပီး “ျပည္သူကအုပ္ခ်ဳပ္ျခင္း”ဟု အဓိပၸါယ္ရသည္။ ျပည္သူမ်ားက ႏိုင္ငံေရးပါတီမ်ားကို လႊတ္ေတာ္၊ တိုင္းတရား႐ံုး ႏွင့္ ႃမိႈ႕နယ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးအဖြဲ႕မ်ားသို႔ ေ႐ြးခ်ယ္တင္ေျမႇာက္ျခင္းအားျဖင့္ ေနာ္ေဝ၏ႏိုင္ငံေရးကို စီမံကြပ္ကဲသည္။ ေ႐ြးေကာက္ပြဲတြင္ မဲအမ်ားဆံုးရသည့္ပါတီ/မ်ားက လြႊတ္ေတာ္ (သို႔) တိုင္းတရား႐ံုး(သို႔) ႃမိႈ႕နယ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးအဖြဲ႕တြင္ ကို္ယ္စားလွယ္ေနရာအမ်ားစုကိုရသည္။ ဤသို႔ျဖင့္ လူမ်ားစုက ႀကီးစိုးသည္။ သို႔ေသာ္ အမ်ားစုက ႏိုင္ငံေရးပံုစံေဖာ္ရာတြင္ အနည္းစု၏သေဘာထားမ်ားကို ေထာက္ထားရမည့္ သေဘာတရားလည္း ႐ွိေသးသည္။

ဒီမိုကေရစီစနစ္တခုတြင္ ႏိုင္ငံသားတိုင္းအေနႏွင့္ အခ်ဳိ႕ေသာ အခြင့္အေရးမ်ားႏွင့္ လြတ္လပ္ခြင့္မ်ား႐ွိသည္။

လူ႔အခြင့္အေရးမ်ား

FN-flagget FN-bygningen i New York
လူ႔အခြင့္အေရးမ်ားသည္ အားလံုးႏွင့္သက္ဆိုင္ၿပီး ကၽြႏ္ုပ္တို႔သည္ လူသားမ်ားျဖစ္သည့္အတြက္ ကၽြႏ္ုပ္တို႔၏ အခြင့္အေရးမ်ားလည္းျဖစ္သည္ –
ကမ ၻာ၏ သီးျခားေနရာမ်ား (သို႔) သီးျခားဘာသာဝင္တမ်ဳိး (သို႔) သီးျခားလူမ်ဳိးအုပ္စုတခုတြင္ အက်ဳံးဝင္ေနျခင္းေၾကာင့္မဟုတ္။ ထို႔ေၾကာင့္ လူ႔အခြင့္အေရးမ်ားသည္ ႏိုင္ငံတကာႏွင့္ဆိုင္သည္ ဟု ကၽြႏ္ုပ္တို႔ ခံယူသည္။ လူ႔အခြင့္အေရးမ်ားဆိုသည္ႏွင့္ ပထမဦးစြာ လူတဦးခ်င္းႏွင့္ႏိုင္ငံေတာ္တို႔ၾကား ဆက္ဆံေရးကို ရည္ညႊန္းသည္။

၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂက လူသားအားလုံးနှင့်သက်ဆိုင်သော နိုင်ငံတကာလူ့အခွင့်အရေးကြေငြာစာတမ်းကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာလူ့အခွင့်အရေးကြေငြာစာတမ်းက ပြဋ္ဌာန်းချက်များထဲမှ အချို့မှာ –

  • လူသားတိုင္း လူ႔တန္ဖိုး ႏွင့္ လူ႔အခြင့္အေရးခ်င္း တူညီစြာျဖင့္ လြတ္လပ္စြာေမြးဖြားခဲ့ၾကသည္။
  • လိင္၊ ဘာသာေရး၊ လူမ်ဳိး၊ ႏိုင္ငံေရးခံယူခ်က္၊ ႏိုင္ငံ အစ႐ွိသည္တို႔ကို မူမတည္ဘဲ လူသားတိုင္းတြင္ တန္းတူလူ႔အခြင့္အေရး႐ွိၾကသည္။
  • လူသားတိုင္းတြင္ လြတ္လပ္ခြင့္ႏွင့္ တကိုယ္ေရ လံုႃခံႈမႈတို႔ကို ရပိုင္ခြင့္႐ွိသည္။
  • မည္သည့္ညႇဥ္းပမ္းႏွိပ္စက္မႈမ်ဳိးကိုမဆို တားျမစ္သည္။
  • လူသားတိုင္း တရားမွ်တမႈကို ခံစားရမည္။
  • လူသားတိုင္း လြတ္လပ္ေသာ လွ်ဳိ႕ဝွက္မဲေပး ေ႐ြးေကာက္ပြဲတြင္ မဲေပးျခင္းအားျဖင့္ မိမိႏိုင္ငံ၏ ႏိုင္ငံေရးအေနအထားကို ပါဝင္စြက္ဖက္ႏိုင္ခြင့္႐ွိရမည္။

ေနာ္ေဝႏိုင္ငံတြင္ ကုလသမဂၢ၏ ႏိုင္ငံတကာလူ႔အခြင့္အေရးေၾကျငာစာတမ္းမွ က႑မ်ား၏ အမ်ားစုကို ဥပေဒမ်ားထဲတြင္ ထည့္သြင္းေရးဆြဲထားၿပီးျဖစ္သည္။

တန္းတူအခြင့္အေရး

Personar i rullestol Homofilt par အဖြားအိုမ်ား လမ္းေလွ်ာက္ထြက္ေနစဥ္ ကေလး

အစဥ္အလာအရ တန္းတူအခြင့္အေရး၏ ဆိုလိုရင္းမွာ မိန္းမမ်ားႏွင့္ ေယာက်္ားမ်ားသည္ တူညီေသာ အခြင့္အေရးႏွင့္ အခြင့္အလမ္းမ်ား႐ွိသင့္သည္ ဟုဆိုထားသည္။ ယခုအခါ ပိုမိုေလးနက္ေသာ အဓိပၸါယ္႐ွိလာသည္ – လူသားတိုင္းသည္ အသက္၊ လူမ်ဳိး၊ လုပ္ႏိုင္ကိုင္ႏိုင္စြမ္း၊ လိင္၊ ဘာသာေရး၊ လိင္မႈဆိုင္ရာသေဘာထား တို႔အေပၚမူမတည္ဘဲ အခြင့္အေရးႏွင့္ အခြင့္အလမ္းမ်ား တန္းတူရ႐ွိသင့္သည္။
တန္းတူအခြင့္အေရးက ညႊန္းသည္မွာ လႊမ္းမိုးႏိုင္စြမ္းႏွင့္ ပါဝင္စြက္ဖက္မႈ တန္းတူ႐ွိေရး၊ တာဝန္ႏွင့္လုပ္ေဆာင္ဖြယ္ရာမ်ားကို တရားမွ်တစြာ ခြဲေဝယူေရး ႏွင့္ အႏိုင္က်င့္ခံရဖြယ္မ႐ွိသျဖင့္ စိတ္ခ်လံုႃခံႈစြာေနႏိုင္ေရး တို႔ ပါဝင္သည္။

လြတ္လပ္စြာေျပာဆိုေရးသားခြင့္

လြတ္လပ္စြာေျပာဆိုေရးသားခြင့္ဆိုသည္မွာ မိမိ၏သေဘာထားကို အထူးသျဖင့္ ႏိုင္ငံေရးႏွင့္ဘာသာေရး တို႔တြင္ လြတ္လပ္စြာ ေျပာဆိုႏိုင္ျခင္း၊ သူတပါးႏွင့္ လြတ္လပ္စြာ ေဆြးေႏြးႏိုင္ျခင္း ႏွင့္ မိမိသေဘာထားကို အျပစ္ေပးခံရန္မလိုဘဲ လြတ္လပ္စြာ ထုတ္ေဖာ္ေရးသားပိုင္ခြင့္႐ွိျခင္း တို႔ကို ဆိုလုိသည္။

သို႔တိုင္ေအာင္ မိမိသေဘာအတိုင္း လြတ္လပ္စြာ ေျပာဆိုေရးသားခြင့္ ႏွင့္ သူတပါးကိုပုတ္ခတ္ေျပာဆိုမႈမ်ားၾကားတြင္ စည္းျခားထားရေသးသည္။ ထိုေၾကာင့္ လြတ္လပ္စြာေျပာဆိုေရးသားခြင့္အတြက္ ဥပေဒအခ်ဳိ႕လည္း ထား႐ွိရေသးသည္။ ဥပမာ – ႏႈတ္ျဖင့္ျဖစ္ေစ စာျဖင့္ျဖစ္ေစ လူမ်ဳိးခြဲျခားေသာ ႏွင့္ အျခားခြဲျခားဆက္ဆံေသာ စကားမ်ားကို လူသိ႐ွင္ၾကား စကားစစ္ထိုးျခင္းကို လုပ္ခြင့္မရွိပါ။

လြတ္လပ္စြာ ေျပာဆိုေရးသားခြင့္သည္ ပုဂၢလိက ေရာ ေရဒီယို၊ ႐ုပ္ျမင္သံၾကား ႏွင့္ သတင္းစာမ်ားႏွင့္ပါ အက်ဳံးဝင္သည္။

ဥပေဒျဖင့္ ကာကြယ္ေပးမႈ

ေနာ္ေဝတြင္ ႏိုင္ငံသားမ်ားသည္ ဥပေဒျဖင့္ ကာကြယ္ေပးမႈကို ေကာင္းေကာင္းရသည္။ ၎တို႔အနက္ အခ်ဳိ႕မွာ ေအာက္ပါတို႔ျဖစ္သည္ –

  • တရားရုံးတွင် ဦးစွာ အမှုရင်မဆိုင်ရဘဲ မည်သူမျှ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ခြင်းမခံစေရ။ တရားရုံးအမှုဆိုရာတွင် လွတ်လပ်သော ခုံသမာဓိလူကြီးများက တရားခံကို အပြစ်ရှိ-မရှိ ဆုံးဖြတ်ပြီး အပြစ်ထင်ရှားလျှင် လွတ်လပ်သော တရားသူကြီးတဦးက တရားခံကို ထိုက်တန်သောပြစ်ဒဏ် ချမှတ်ခြင်းကိုဆိုလိုသည်။ သို့တိုင်အောင် တရားရုံးအမှုမတိုင်မီ ရဲက ရာဇဝတ်မှုတခုကို စုံစမ်းစစ်ဆေးနေစဉ်အတွင်း သက်ဆိုင်သူများကို ဖမ်းချုပ်ထားနိုင်သည်။
  • တရားခံအားလံုး တရားခံအက်ဳိးေဆာင္ ေ႐ွ႕ေနတေယာက္ ရပိုင္ခြင့္႐ွိသည္။
  • တရား႐ံုးမ်ားသည္ အေႏွာင္အဖြဲ႕ကင္းလြတ္သည္။ အဓိပၸါယ္မွာ ႏိုင္ငံေရးသမားမ်ား၊ သတင္းမီဒီယာမ်ား (သို႔) သီးျခား ကိစၥရပ္တမ်ဳိးမ်ဳိးအတြက္ လံုးပမ္းေနသူမ်ား၏ ပါဝင္စြက္ဖက္မႈကို လက္မခံသည္ကို ဆိုလိုသည္။ လႊတ္ေတာ္၊ အစိုးရ ႏွင့္ မည္သည့္အာဏာပိုင္မွ် တရား႐ံုး၏ဆံုးျဖတ္ခ်က္ကို ဝင္ေရာက္စြက္ဖက္ပိုင္ခြင့္မ႐ွိ။
  • မည္သည့္ဥပေဒမွ် ေနာက္ေၾကာင္းျပန္ သက္ေရာက္မႈ မ႐ွိေစရ။ အဓိပၸါယ္မွာ တစံုတေယာက္က တစံုတခုႁပႈခဲ့လွ်င္ ယင္းအခ်ိန္တြင္ ႐ွိထားၿပီးေသာ ဥပေဒသည္သာ တရားဝင္ျဖစ္၍ အျပစ္႐ွိ-မ႐ွိ ဆံုးျဖတ္ရာ (သို႔) ျပစ္ဒဏ္သတ္မွတ္ရာတြင္ သံုးရမည္ျဖစ္သည္။

လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့် နှင့်ယုံကြည်ခွင့်

လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်ဟူသည်မှာ လူများသည် မည်သည့်ဘာသာကိုရွေးချယ်မည် (သို့) မည်သည့်အယူဝါဒကို ဆည်းကပ်မည်ဆိုသည်ကို လွတ်လပ်စွာ ရွေးချယ်ခွင့်ရှိပြီး ဆည်းပူးအားထုတ်ခွင့်လည်းရှိသည်။ မည်သူကမျှ သူတပါးကို မည်သည့်ဘာသာရေးအုပ်စု (သို့) ဝတ်ပြုကျောင်းတခုခုသို့ အတင်းအကြပ် သွတ်သွင်းခြင်း (သို့) ထုတ်ပယ်ခြင်း ပြုခွင့်မရှိ။ အသက် ၁၅ နှစ်ပြည့်ချိန်မှစပြီး မည်သူမဆို မိမိဆန္ဒအလျောက် ဝတ်ပြုကျောင်း/ဂိုဏ်း နုတ်ထွက်ခွင့်ရှိသည်။ မည်သူမျှ ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာကို အကြောင်းပြု၍ နောက်မှလိုက်လံဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် ပြစ်ဒဏ်ပေးခံရခြင်းများ မရှိစေရ။

အားလံုးတြင္ ဘာသာ/အယူဝါဒ ကို မိမိကိုယ္တိုင္ လြတ္လပ္စြာ ေ႐ြးခ်ယ္ကိုးကြယ္ခြင့္႐ွိသည္ႏွင့္ ထပ္တူအေရးႀကီးေသးသည္မွာ မည္သည့္ဘာသာကိုမွ် မကိုးကြယ္ဘဲ ေနႏိုင္သည့္ လြတ္လပ္ခြင့္လည္း ႐ွိၾကပါသည္။

လြတ္လပ္စြာ အသင္းအဖြဲ႕ ဖြဲ႕စည္းခြင့္

လြတ္လပ္စြာ အသင္းအဖြဲ႕ ဖြဲ႕စည္းခြင့္တြင္ အေၾကာင္းျခင္းရာ မ်ားစြာ႐ွိသည္။ အေရးအႀကီးဆံုး အခ်ဳိ႕မွာ –

  • နာက္မွလိုက္လံဖမ္းဆီးျခင္းႏွင့္ ျပစ္ဒဏ္ေပးခံရျခင္း အႏ ၱရာယ္မ်ား မ႐ွိေစရဘဲ မည္သူမဆို ႏိုင္ငံေရးပါတီ (သို႔) အက်ဳိးေဆာင္အဖြဲ႔အစည္းမ်ားတြင္ အဖြဲ႕ဝင္ျဖစ္ပိုင္ခြင့္႐ွိသည္။
  • နာက္မွလိုက္လံဖမ္းဆီးျခင္းႏွင့္ ျပစ္ဒဏ္ေပးခံရျခင္း အႏ ၱရာယ္မ်ား မ႐ွိေစရဘဲ အလုပ္သမား အစည္းအ႐ံုးမ်ားတြင္ အဖြဲ႕ဝင္ျဖစ္ပိုင္ခြင့္႐ွိသည္။ အေျခအေနအရ လိုအပ္လွ်င္ သပိတ္ေမွာက္ပိုင္ခြင့္႐ွိသည္။
  • တရားဝင္ ဆႏၵျပပြဲမ်ားတြင္ မိမိသေဘာထားမ်ားကို ေဖာ္ထုတ္ပိုင္ခြင့္႐ွိသည္။

အခ်က္အလက္

မဲေပးပိုင္ခြင့္

  • မဲေပးပိုင္ခြင့္႐ွိေသာအနိမ့္ဆံုးအသက္မွာ ၁၈ ႏွစ္ျဖစ္သည္။
  • လႊတ္ေတာ္ေ႐ြးေကာက္ပြဲတြင္မဲေပးႏိုင္ရန္ သင္သည္ ေနာ္ေဝႏိုင္ငံသားျဖစ္ေနရမည္။
  • တိုင္းတရား႐ံုးႏွင့္ ႃမိႈ႕နယ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးအဖြဲ႔အတြက္ မဲေပးလိုလွ်င္ သင္သည္ ေနာ္ေဝႏိုင္ငံတြင္ ေ႐ြးေကာက္ပြဲမတိုင္မီ ၃ ႏွစ္ကတည္းက ေနာ္ေဝတြင္ ေနလာခဲ့သူျဖစ္ရမည္။
  • ေနာ္ေဝတြင္ အမ်ဳိးသမီးမ်ားေမးေပးပိုင္ခြင့္ စတင္ရခဲ့ေသာ ၁၉၁၃ ခုႏွစ္မွစ၍ လူတိုင္းမဲေပးခြင့္ရခဲ့သည္။

လူမ်ဳိးခြဲျခားမႈဆိုင္ရာပုဒ္မ (ရာဇဝတ္မႈဆိုင္ရာ ဥပေဒပုဒ္မ § ၁၃၅.က)

“ရည္႐ြယ္ခ်က္ျဖင့္ျဖစ္ေစ ပတ္ဝန္းက်င္ကို အတိအလင္းလစ္လ်ဴႁပႈေသာအားျဖင့္ျဖစ္ေစ ခြဲျခားဆက္ဆံသည့္ (သို႔) မုန္းတီးေရးပါသည့္ ေဖာ္ထုတ္ ေျပာဆိုမႈမ်ားကို လူပံုအလယ္တြင္ ႁပႈလုပ္ခဲ့သူျဖစ္လွ်င္ ထိုသူကို ဒဏ္ေငြျဖစ္ေစ ၃ ႏွစ္အထိ ေထာင္ဒဏ္ျဖစ္ေစ အျပစ္ေပးရမည္။ ပုဒ္မ § ၇ အပိုဒ္ခြဲ ၂ ကို ကိုးကားလ်က္ လူအမ်ားအျပားထံ ျပန္႔ပြားသိ႐ွိေစႏိုင္ေလာက္သည့္ ေဖာ္ထုတ္ေျပာဆိုမႈကိုလည္း လူပံုအလယ္တြင္ ေျပာဆိုမႈႏွင့္ အလားတူဟု မွတ္ယူရမည္။ အမွတ္သေကၤတသံုးျခင္းကိုလည္း ေျပာဆိုမႈႏွင့္အလားတူဟု မွတ္ယူရမည္။ ႀကံရာပါမ်ားကိုလည္း အလားတူအျပစ္ေပးရမည္။ ခြဲျခားဆက္ဆံသည့္ (သို႔) မုန္းတီးသည့္ ေဖာ္ထုတ္ ေျပာဆိုမႈမ်ားဆိုရာတြင္ တစံုတေယာက္ကို ၎၏

  • (က) အသားအေရာင္ (သို႔) လူမ်ဳိး (သို႔) လူမ်ဳိးစု
  • (ခ) ဘာသာ (သို႔) အယူဝါဒ (သို႔)
  • (ဂ) လိင္တူႏွစ္သက္စိတ္၊ ေနပံုထိုင္ပံု (သို႔) သေဘာထား – စသည္တို႔အေပၚ မူတည္ၿပီး

လူမ်ဳိးခြဲျခားမႈဆိုင္ရာပုဒ္မကို ျပန္လည္ေဆြးေႏြးေန ၾကသည္။ ထိုပုဒ္မကို အခ်ဳိ႕သူမ်ားက လြတ္လပ္စြာေျပာဆိုခြင့္ႏွင့္ ဆန္႔က်င္ေနသည္ဟု သေဘာထားကာ ဖယ္႐ွားပစ္လိုၾကသည္။ ထိုပုဒ္မအရ တရားစီရင္ခံခဲ့ရသူ အနည္းအက်ဥ္းမွ်သာ႐ွိသည္။

၂ဝ၁၁ ခုႏွစ္ ဇူလိုင္ ၂၂ ရက္ေန႔

၂ဝ၁၁ ခုႏွစ္ ဇူလိုင္ ၂၂ ရက္ေန႔ သည္ ေခတ္သစ္ ေနာ္ေဝသမိုင္းတြင္ ထူးျခားေသာေန႔တေန႔ျဖစ္သည္။ ထိုေန႔က ေနာ္ေဝသည္ အၾကမ္းဖက္လုပ္ရပ္တခုကို ခံစားခဲ့ရသည္။ ေအာ့စလို႐ွိ ဝန္ႀကီးမ်ား႐ံုးတြင္ ဗံုးေပါက္ကြဲရာ လူ ၈ ဦးေသဆံုးခဲ့ရၿပီး လူငယ္မ်ားအတြက္ ေႏြရာသီ ႏိုင္ငံေရး စခန္းဖြင့္ရာ အူ႕တ္ေအြယာ (Utøya) ကၽြန္းေပၚတြင္ လူ ၆၉ ဦး ပစ္ခတ္သတ္ျဖတ္ခံခဲ့ရသည္။ လူေပါင္းမ်ားစြာလည္း ဒဏ္ရာရခဲ့သည္။ ထိုလုပ္ရပ္ႏွစ္ခုလံုးအတြက္ က်ဴးလြန္သူမွာ တေယာက္တည္းျဖစ္သည္။