ደሞክራሲን ድሕንነት ሕብረተሰብን

መሰላትን ናጽነትን ደሞክራሲ


ኖርወይ ደሞክራስያዊት ሃገር እያ። ደሞክራሲ ዝብል ቃል መበቆሉ ግሪኽ ኮይኑ፣ ህዝባዊ ምሕደራ ማለት እዩ። ኣብ ኖርወይ ህዝቢ ፖለቲካዊ ሰልፍታትን ወከልቲ ኣብ ሃገራዊ ባይቶ፣ዞባዊ ባይቶን ሽማግለ ኮሙነን ብምምራጽ እዩ ንፖለቲካ ዘመሓድሮ። በዚ ከኣ ብዙሃን ይውስኑ። ይኹን ደኣ እምበር ብዙሃን ፖሊሲታቶም ክቐርጹ ከለዉ ንንኡሳን ጉጅለታት ኣብ ግምት ከእትዉ ኣለዎም።

ኣብ ሓደ ደሞክራሲ ተቐማጦ ዝተወሰነ መሰላትን ናጽነታትን ኣለዎም።

ሰብኣዊ መሰላት

FN-flagget FN-bygningen i New York
ሰብኣዊ መሰላት ንኹሉ ይምልከት፣ እዚ ከኣ ከም ደቅሰባት ዘለና መሰላት ደኣ እዩ እምበር ኣብ ዝተወሰነ ቦታታት ናይ ዓለም ስለንቕመጥ ወይ ዝተወስነ ሃይማኖት ስለዘለና ወይ ካብ ፍሉይ ብሄር ስለዝኾና ኣይኮነን። ብኸምኡ ኢና ድማ ሰብኣዊ መሰላት ኣድማሳዊ እዩ ንብል። ሰብኣዊ መሰላት ብቐዳምነት ኣብ መንጎ ውልቀሰብን መንግስትን ዘሎ ዝምድና እዩ ዝገልጽ።

ኣብ 1948 ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዓለማዊ ኣዋጅ ሰብኣዊ መሰላት ንኹሉ ሰብ ዝምልከት ኣጽዲቑ።
ኣዋጅ ሰብኣዊ መሰላት ገላ ካብቲ ዝብሎ፣

  • ደቅ ሰባት ነጻ ኮይኖም ይውለዱ፣ ማዕረ ሰብኣዊ ክብሪን ሰብኣዊ መሰላትን ከኣ ኣለዎም።
  • ኩሎም ሰባት ሓደ ዓይነት ሰብኣዊ መሰላት ኣለዎም ጾታ፣ሃይማኖት፣ ዓሌት፣ ፖለቲካዊ ኣረኣእያ፣ ዜግነት ወዘተ ብዘየገድስ።
  • ኩሎም ሰባት ናጽነትን ውልቃዊ ዋሕስነትን ክረኽቡ መሰሎም እዩ።
  • ግፍዒ ብኩሉ መልክዓቱ እጉድ እዩ።
  • ኩሉ ሰብ ሕጋዊ ዋሕስነት ክህልዎ ኣለዎ።
  • ኩሎም ሰባት ብመገዲ ነጻን ምስጢራዊን ምርጫ ፖለቲካዊ ኩነታት ሃገሮም ክጸልዉ መሰሎም እዩ።

ኣብ ኖርወይ ዓበይቲ ክፋላት ኣዋጅ ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ሕግታት ኣትዩ እዩ።

ማዕርነት

Personar i rullestol Homofilt par To eldre damer på tur Fem barn sammen

ብልምዲ ማዕርነት ዝብል ኣምር ደቅንስትዮን ደቅተባዕዕትዮን ማዕረ መሰላትን ዕድላትን ክህልዎም ከምዘለዎ ጌር እዩ ዝግለጽ። ሎሚ ግን እዚ ኣምር ዝሰፍሐ ትርጉም እዩ ዘለዎ፣ ኩሎም ሰባት ብዘየገድስ ዕድመ፣ብሄር፣ዓቕሚ፣ጾታ፣ ሃይማኖታዊን ጾታዊን ዝንባለ ማዕረ መሰላትን ዕድላትን ክህልዎም ኣለዎ።

ማዕርነት ክበሃል ከሎ ገለ ካብኡ፣ ጽልዋ ከተሕድር ማዕረ ዕድላት ክህልወካ፣ ሓላፍነትን ጾርን ብፍትሓዊ ዝኾነ መገዲ ክካፈል፣

ንዓመጽ ከምዘይትቃላዕ ዋሕስነት ክስመዓካ ከሎ እዩ።

ሓሳብካ ናይ ምግላጽ ናጽነት

ሓሳባትካ ናይ ምግላጽ ናጽነት ክበሃል ከሎ፣ ብዘይ ዝኾነ መቕጻዕቲ ነጻ ኮይንካ ሓሳባካ ፖለቲካን ሃይማኖትን ካልእን ምግላጽ፣ ነጻ ኮይንካ ምስ ካልኦት ምዝታይ፣ ነጻ ኮይንካ ምጽሓፍ ማለት እዩ

ይኹን ደኣ እምበር ድላይካ ምዝራብን ምጽሓፍን በት ሓደ ወገን፣ ብዛዕባ ካልኦት ሰባት ሕማቕ ምዝራብን በቲ ካልእ ወገን ዝፈልዮ ደረት ኣሎ። በዚ ምኽንያት ንሓሳብካ ናይ ምግላጽ ናጽነት ዝድርት ሕግታት ኣለና። ንኣብነት ኣብ ህዝባዊ መጎተ ብኣፍ ኮነ ጽሑፍ ዓሌታዊ መግለጺታት ወይ ኣድልዎ ክትገልጽ ኣይፍቀድን።

ሓሳብካ ናይ ምግላጽ ናጽነት ንውልቀሰባት፣ ንረድዮ፣ ቲቪን ጋዜጣታትን ይምልከት።

ሕጋዊ ዋሕስነት

ኣብ ኖርወይ ህዝቢ ጽቡቕ ሕጋዊ ዋሕስነት ኣለዎ። እዚ ማለት እዚ ዝስዕብ እዩ፣

  • ጉዳዩ ኣብ ቤት ፍርዲ ከይተራእየ ዝኾነ ሰብ ክፍረድ ኣይክእልን እዩ። ጉዳይ ቤት ፍርዲ ማለት ወገን ዘይሕዙ ፈራዶ ክሱስ ገበነኛ ድዩ ኣይኮነን ይውስኑ፣ ወገን ዘይሕዙ ፈራዶ ከኣ ክሱስ ገበነኛ ኮይኑ እንተተረኺቡ መቕጻዕቲ ይልክዕ። ይኹን ደኣ እምበር ቅድሚ ጉዳይ ቤት ፍርዲ ክሳብ ፖሊስ ገበናዊ ጉዳይ ዘጻርዩ ሰብ ኣብ ትሕት ቀይዲ ክጸንሕ ይኽእል እዩ።
  • ኩሎም ክሱሳት ዝከላኸለሎም ሰብ ክህሉ መሰሎም እዩ።
  • ቤት ፍርዲ ወገን ኣይሕዙን እዮም። እዚ ማለት ዝሕዝዎ ጭቡት ጉዳያት ብፖለቲከኛታት፣ መራኸቢ ብዙሃን ወይ ካልኦት ከይተጸለዉ ክሰርሑ ኣለዎም። ባይቶ ኖርወይ ፣ መንግስቲ ወይ ካልኦት ሰብ መዚ ኣብ ውሳኔታት ቤት ፍርዲ ጣልቃ ከእትዉ ኣይክእሉን እዮም።
  • ዝኾነ ሕጊ ሕሉፍ ክቕይር ኣይክእልን እዩ። ስለዚ ገበን ኣብ ዝተፈጸመሉ ግዜ ዝነበረ ሕጊ እዩ ኣብ ግብሪ ዝውዕል ሕቶ ገበን ወይ መቕጻዕቲ ክውሰን ከሎ።

ናጽነት ሃይማኖትን ናጽነት እምነትን

ናጽነት ሃይማኖትን ናጽነት እምነትን ማለት ሰባት ነጻ ኮይኖም ዝደለይዎ ዓይነት ሃይማኖት ወይ መንፈሳውነት ክመርጹ ይኽእሉ። ዝኾነ ሰብ ንካልኦት ካብ ሃይማኖታዊ ጉጅለታት ወይ ማሕበራት ኣገዲዱ ከውጽእ ወይ ከእቱ መሰል የብሉን። ሰብ 15 ዓመት ካብ ዝመልኣሉ ኣትሒዙ ኣብ ማሕበራት፣መንፈሳዊ ጉጅለ ባዕሉ ክኣቱን ክወጽእን መሰል ኣለዎ። ዝኾነ ሰብ ብዘለዎ ሃይማኖታዊ ዝምድና ክህደንን ክቕጻዕን የብሉን።

ልክዕ ከምቲ ሰብ ነጻ ኮይኑ ሃይማኖት/መንፈሳውነት ክመርጽ ዝኽእል፣ ሃይማኖት ወይ መንፈሳውነት ኣይደልን እየ ክብል ዘለዎ ናጽነት ማዕረ ኣገዳስነት ኣለዎ።

ናጽነት ውድብ

ናጽነት ውድብ ብዙሕ ትርጉም ኣለዎ። ኣብዚ ገለ ካብቲ ቀንዲ ኣገዳሲ እንሀለ

  • ንሃድን ወይ መቕጻዕቲ ከይተቓላዕካ ኣባል ፖለቲካዊ ሰልፍታት ወይ ንረብሓ ኣባላተን ዝቃለሳ ውድባት ክትከውን መሰልካ እዩ።
  • ንሃድን ወይ መቕጻዕቲ ከይተቓላዕካ ኣብል ማሕበር ሰራሕተኛ ክትከውን መሰልካ እዩ። ኣብ ገለ ኣጋጣሚታት ውን ኣድማ ክትገብር መሰልካ እዩ።

ጭብጢ

መሰል ምምራጽ

  • ኣብ ኖርወይ መሰል ምምራጽ ዕድመ 18 ዓመት እዩ።
  • ኣብ ምርጫ ባይቶ ንኽትመርጽ ኖርወጂያዊ መንነት ክህልወካ ኣለዎ።
  • ኣብ ኣውራጂያዊን ኮሙናዊን ምርጫ ንኽትመርጽ፡ ኣብ ኖርወይ ሰለስተ ዓመት ዝተቐመጥካ ክትከውን ኣሎካ።
  • ኣብ ኖርወይ ኩሎም ደቀ-ተባዕትዮ ጥራይ እዮም ዝመርጹ ዝነበሩ። ደቀ-ኣንስትዮ ኣብ 1913 እዩ መሰል ምምራጽ ዝተዋህበን።

ኣንቀጽ ዓሌታዊነት (§185 ኣብ መቕጽዒ ገበነኛ)

«እቲ ኰነ ኢሉ ወይ ብሸለልትነት ኣብ ህዝባዊ ቦታ ዓሌታዊነት ወይ ጽልኢ ዝመልኦ ሓሳባቱ ዝገልጽ ብገንዘብ ወይ ከኣ ክሳብ ሰለስተ ዓመት ብማእሰርቲ ይቕጻዕ። ከምኡ’ውን ኣብ ህዝባዊ ቦታ ሓሳብ ምግላጽ  jf. § 7 nr. 2, ብዙሓት ሰባት ክትረክብ ኢልካ ምዝራብ ሓሳብካ ምግላጽ እዩ። ምልክታት ምጥቃም’ውን ሓሳብካ ምግላጽ እዩ። ምትሕብባር ንባዕሉ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዘሎ የቕጽዕ እዩ።

ኣብ ህዝባዊ ቦታ ብፍላጥ ወይ ብኽቱር ሸለልትነት፣ ጽልኢ ወይ ኣድልዎ ዘስምዕ መግለጺ ዘቕርብ ሰብ፣ ብገንዘባዊ መቕጻዕቲ ወይ ቤት ማእሰርቲ ክሳብ 3 ዓመታት ይቕጻዕ። ምልክታት ወይ ምስልታት ምጥቃም ውን ከም መግለጺ እዩ ዝቑጸር። ኣብ ቅድሚ ካልኦት ሰባት ኮይኑ፣ ነቲ ዝትንከፍ ሰብ ከምዚ ዓይነት መግለጺታት ዘቕረበ ሰብ፣ ብገንዘባዊ መቕጻዕቲ ወይ ክሳብ 1 ዓመት ቤት ማእሰርቲ ይቕጻዕ፣ ኣብ ሕጊ ካልኣይ ክፋል ተመልከት። ጽልኢ ወይ ኣድልዎ ዘስሞዕ መግለጺ ክበሃል ከሎ በዚ ዝስዕብ ምኽንያታት ንካልእ ሰብ ንምፍርራሕ፣ምንሻው፣ ጽልኢ ምጉሃር፣ ምህዳን ወይ ክቱር ንዕቀት ከተቃልዕ ከለኻ እዩ ።

ሀ) ሕብሪ ቆርበት ወይ ሃገራዊ ወይ ብሄራዊ መበቆል

ለ) ሃይማኖት ወይ መንፈሳውነት፣ ወይ

ሐ) ናብ ሓደ ዓይነት ጾታ ዘለዎም ዝዝንብሉ፣ ከምኡ ዓይነት መነባብሮን ኣረኣእያን ዘለዎም።

መ) ስንክልና

ዓንቀጽ ዓለተኝነት ኣካታዒ እዩ። ብዙሓት ክኣልዩዋ ዝደልዩ ኣለዉ፣ ምኽንያቱ ንሓሳብካ ናይ ምግላጽ ናጽነት ይጻረር እዩ ስለ ዝብሉ። በዚ ዓንቀጽ ዝተፈርዱ ውሑዳት እዮም።

22. ሓምሌ 2011

22. ሓምሌ 2011 ኣብዛ ዘመናዊት ኖርወይ ፍልይቲ መዓልቲ እያ። እዛ መዓልቲ ኖርወይ ብግብረ ሽበራ ሓደጋ በጺሕዋ። ኣብቲ መንግስታዊ ህንጻ ብዝተፈንጀረ ነታጒ ሾሞንተ ሰባት ተቐቲሎም ከምኡ’ውን ኣብ ኡተያ ደሴት መንእሰያት ሰልፊ ሰራሕተኛ ኣኼባ ኣብ ዝገብረሉ እዋን 69 ሰባት ብጥይት ተሃሪሞም ክሞቱ ከለው᎓ ብዙሓት ከኣ ተጐዲኦም። ኣብ ክልቲኡ ቦታ ገበን ዝገበረ ሰብ ከኣ ሓደ ሰብ እዩ።