Chế độ dân chủ xã hội phúc lợi

Trong một chế độ dân chủ, người dân có một số quyền lợi và tự do


Na uy là chế độ dân chủ. Từ demokrati có nguồn gốc từ tiếng Hy lạp, nghĩa là dân chủ. Nhân dân điều khiển chính trị tại Na uy qua việc chọn các đảng chính trị vào Quốc hội, Hội đồng công xã tỉnh và Hội đồng công xã địa phương. Đảng hay các đảng được nhiều phiếu nhất trong các cuộc bầu cử, sẽ được nhiều vị dân cử nhất tại Quốc hội hay tại Hội đồng công xã tỉnh và Hội đồng công xã địa phương. Bằng cách này đa số sẽ quyết định. Nhưng một nguyên tắc quan trọng là đa số cũng cần phải quan tâm đến ý kiến của thiểu số khi soạn thảo chính sách.

Trong một chế độ dân chủ, người dân có một số quyền lợi và tự do:

Các quyền của con người

FN-flagget FN-bygningen i New York
Các quyền của con người áp dụng chung cho mọi người và là các quyền lợi ta có vì là con người – không phải vì ta cư ngụ tại những nơi nhất định trên thế giới, hoặc thuộc một tôn giáo nhất định hay một nhóm dân tộc đặc biệt nào. Vì vậy ta nói các quyền của con người là phổ quát. Các quyền của con người trước hết nói đến mối tương quan giữa cá nhân với đất nước.

Năm 1948, Liên Hiệp Quốc phê chuẩn một tuyên ngôn về nhân quyền áp dụng cho mọi người. Trong đó, tuyên ngôn về nhân quyền khẳng định rằng:

  • mọi người sinh ra có tự do với cùng nhân phẩm và nhân quyền
  • mọi người có cùng nhân quyền bất kể phái tính, tôn giáo, chủng tộc, quan điểm chính trị, quốc tịch v.v…
  • mọi người có quyền tự do và an toàn cá nhânt, cấm mọi hình thức tra tấn.
  • mọi người cần phải có sự an toàn về pháp lý
  • mọi người có quyền tác động hoàn cảnh chính trị đất nước qua quyền bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử tự do và kín.

Tại Na uy phần lớn tuyên ngôn của Liên Hiệp Quốc về nhân quyền đã được đưa vào các đạo luật.

Bình đẳng

Personar i rullestol Homofilt par To eldre damer på tur Fem barn sammen

Theo truyền thống khái niệm bình đẳng nói về phụ nữ và đàn ông có các quyền lợi như nhau và cơ hội như nhau. Ngày nay khái niệm này có ý nghĩa mở rộng: Mọi người – bất kể tuổi tác, chủng tộc, chức năng, phái tính, tôn giáo và khuynh hướng tình dục – đều có các quyền lợi và cơ hội như nhau.
Quyền bình đẳng trong đó nói về cơ hội như nhau để ảnh hưởng và tác động, về trách nhiệm và gánh nặng cần phải được phân chia công bằng, và về việc người ta cảm thấy an tâm để không bị ngược đãi.

Tự do ngôn luận

Tự do ngôn luận nghĩa là người ta có thể tự do nói ý nghĩ của mình, chẳng hạn về chính trị và tôn giáo, là người ta có thể tự do thảo luận người khác, và người ta có thể tự do viết về những suy nghĩ của mình mà không bị trừng phạt về việc này.

Tuy vậy có một ranh giới giữa tự do nói và viết điều mình muốn, so với việc nói xấu về người khác. Vì thế chúng ta có một số luật đặt ra những ranh giới cho tự do ngôn luận. Thí dụ như không được phép đưa ra những phát biểu kỳ thị chủng tộc và phân biệt khác trong cuộc tranh luận công khai, dù là bằng lời nói hay trên giấy tờ.

Tự do ngôn luận áp dụng cho cả các cá nhân lẫn trên truyền thanh, truyền hình và báo chí.

Sự an toàn về pháp lý

Tại Na uy người dân có sự an toàn về pháp lý mức độ cao. Điều này nghĩa là:

  • Không ai có thể bị xử phạt tù mà không được đưa ra tòa trước đó. Một phiên tòa nghĩa là vị thẩm phán và những phụ thẩm độc lập quyết định người bị truy tố có tội hay không, và một thẩm phán cùng những phụ thẩm độc lập sẽ quyết định mức án thích hợp nếu bị cáo bị xử có tội. Tuy vậy, nhiều người có thể bị câu lưu trước vụ án, trong lúc cảnh sát làm việc để làm sáng tỏ một vụ hình sự.
  • Tất cả bị cáo đều được quyền có luật sư biện hộ.
  • Các tòa án là độc lập. Điều này nghĩa là họ không bị tác động bởi các chính khách, phương tiện truyền thông hoặc những người khác trong công việc của từng vụ cụ thể. Cả Quốc hội, chính phủ lẫn các cơ quan chính quyền khác đều không thể can thiệp vào các quyết định của tòa án.
  • Không luật nào có hiệu lực hồi tố. Điều này nghĩa là đạo luật có giá trị vào thời điểm mà người nào thực hiện một việc gì đó, sẽ được dùng đến khi việc luận tội hay án phạt được quyết định.

Tự do tôn giáo

Tự do tôn giáo nghĩa là tự do chọn tôn giáo hay nhân sinh quan nào mình muốn. Không ai có quyền ép buộc người khác gia nhập hay rút khỏi một nhóm tôn giáo hay cộng đoàn nào. Từ khi tròn 15 tuổi mọi người được quyền tự rút tên khỏi cộng đoàn/ nhóm nhân sinh quan. Không ai bị truy lùng hay trừng phạt vì niềm tin của mình.
Điều quan trọng không kém khi mọi người được tự do chọn lựa tôn giáo / nhân sinh quan là chúng ta có cùng quyền tự do để không theo tôn giáo hay nhân sinh quan nào.

Tự do đoàn thể

Tự do đoàn thể có nhiều ý nghĩa. Dưới đây là những ý nghĩa quan trọng nhất:

  • Người ta có quyền là thành viên của các đảng chính trị hay các tổ chức phi chính phủ mà không sợ bị ngược đãi hay trừng phạt.
  • Người ta có quyền là thành viên của các tổ chức công nhân mà không sợ bị ngược đãi hay trừng phạt. Trong một số trường hợp, người ta cũng có quyền đình công.
  • Người ta có quyền bày tỏ ý kiến qua các cuộc biểu tình hợp pháp.

Sự kiện

Quyền đầu phiếu

  • Tuổi được quyền đầu phiếu ở Na uy là 18 tuổi.
  • Bạn phải là công dân Na uy mới được bỏ phiếu trong cuộc bầu cử quốc hội.
  • Để được bỏ phiếu trong cuộc bầu cử Hội đồng công xã tỉnh và Hội đồng công xã địa phương bạn phải cư ngụ ở Na uy trong ba năm sau cùng trước cuộc bầu cử này.
  • Ở Na uy đã có quyền đầu phiếu bình thường kể từ khi phụ nữ được quyền đầu phiếu vào năm 1913.

Điều luật kỳ thị chủng tộc (điều 185 trong Hình luật)

«Người cố tình hoặc bất cẩn cách nghiêm trọng đã đưa ra lời phát biểu công khai với nội dung phân biệt hay thù hận, sẽ bị phạt tiền hay án tù cho đến 3 năm. Việc dùng các biểu tượng cũng được xem như phát biểu. Đồng lõa cũng bị phạt cùng một cách thức. Lời phát biểu công khai với nội dung phân biệt hay thù hận được hiểu là hăm dọa hay lăng nhục ai, hay đề xướng hận thù, truy lùng hoặc khinh thường ai vì

  • a) màu da hay quốc tịch hoặc nguồn gốc chủng tộc,
  • b) tôn giáo hay nhân sinh quan,
  • c) định hướng đồng tính nam, cách sống hoặc định hướng, hay
  • d) khả năng sinh hoạt bị giảm bớt.»

Điều khoản kỳ thị chủng tộc đang được bàn cãi trở lại. Một số người muốn bỏ điều luật này vì họ nghĩ điều luật này mâu thuẫn với tự do ngôn luận. Có rất ít người đã bị xử phạt theo điều luật này.

Ngày 22.07.2011

Ngày 22.07.2011 là một ngày ghi dấu trong lịch sử hiện đại của Na uy. Ngày đó Na uy đã trải qua một cuộc khủng bố. Tám người bị thiệt mạng khi một trái bom nổ tại khu vực tòa nhà chính phủ ở Oslo, và 69 người bị bắn chết trong một trại hè tại Utøya dành cho thanh thiếu niên có tham gia hoạt động chính trị. Ngoài ra còn có nhiều người bị thương. Cả hai biến cố trên đều do một thủ phạm thực hiện.