ታሪኽ፣ጆግራፊ መነባብሮ

ያታታትን በዓላትን

ዝጽንበል መዓልታት

1 ይ መዓልቲ ሓድሽ ዓመት። ዓመት ኣብ ጥሪ
እዩ ዝጅምር፣ 1 ጥሪ 1ይ መዓልቲ ሓድሽ ዓመት ኢልና ንጽውዖ። ኣብዛ መዓልቲ መብዛሕትአን ድኳናት ዕጹዋት እየን፣ ብዙሓት ካብ ስራሕ የዕርፉ፣ ብዙሓት ከኣ ኣብ ትምህርቲ ዕረፍቲ ይወስዱ።

መዓልቲ ደቀንስትዮ 8 መጋቢት ኣህጉራዊት
መዓልቲ ደቀንስትዮ እያ። ኣብ ዓመታት 1970 ንማዕርነትን መሰላት ደቀንስትዮን ዝነጥፉ እንዳበዝሑ ከይዶም፣ ኣህጉራዊት መዓልቲ ደቀንስትዮ ካብ 1972 8 መጋቢት ኣትሒዛ ኣብ ኖርወይ ትበዓል ኣላ። 8 መጋቢት ዕረፍቲ ዝውሰደላ መዓልቲ ኣይኮነትን።

ኣፋሲካ
ኣብ መጋቢት ወይ ሚያዝያ ኣፋሲካ እዩ። ግዜኡ ካብ ዓመት ናብ ዓመት ይፈላለ እዩ። ኣፋሲካ ክርስትያን በዓል እዩ። ይኹን ደኣ እምበር ንብዙሓት ኣብ ግዜ ኣፋሲካ ሃይማኖት ኣይኮነን ዘገድሶም፣ ግን ነዊሕ ሓጋይ(ቪንተር) ኣሕሊፎም፣ ዝወሃቦም ተወሳኺ መዓልታት ዕረፍቲ እዩ ዘገድሶም።

ሓሙስ ጽግቦ፣ ዓርቢ ስቕለትን መዓልቲ ኣፋሲካን በዓላት እየን። ሽዑ ድኳናት ይዕጾ ብዙሓት ከኣ ካብ ስራሕ ኣብዘን መዓልታት የዕርፉ። ትምህርቲ ዝመሃሩ ቆልዑ ብምሉኡ ቅነ ኣፋስጋ ዕረፍቲ ይወሃቦም፣ ብዙሓት ሰራሕተኛታት ከኣ ኣብ ርእሲ በዓላት ተወሳኺ ዕረፍቲ ይወስዱ።

ዕርገት ክርስትያን መዓልቲ ጰንጠቆስጠ
40 መዓልታት ድሕሪ ኣፋሲካ መዓልቲ ዕርገት ክርስትያን እዩ፣ ከምኡውን 50 መዓልታት ድሕሪኡ ከኣ መዓልቲ ጰንጠቆስጠ እዩ። ክልቲኡ በዓላት ክርስትያን። መዓልቲ ዕርገት ክርትስትያንን 2 ይቲ መዓልቲ ጰንጠቆስጠ ሰብ ዘዕርፍለን መዓልታት እየን።
መዓልቲ ሰራሕተኛታት
ኣህጉራዊ መዓልቲ ሰራሕተኛታት 1 ግንቦት እዩ። ኣብዛ መዓልቲ እዚኣ ብዙሓት ሰባት ብሰልፊ ይኸዱ(ምረሻ) ኣየኖት ፖለቲካዊ ጉዳያት ከምዘገድሶም ከኣ የርእዩ። 1 ግንቦት ህዝባዊ መዓልቲ ዕረፍቲ እያ።

መዓልቲ ናጽነት
17.mai 17.mai 17.mai

17 ግንቦት መዓልቲ ናጽነት ኖርወይ እያ። እዛ ሃገር ናታ ቅዋም 17 ግንቦት 1814 ብምምስራታ ኢና ሽዑ ነብዕል።

17 ግንቦት ብቐዳምነት ንቆልዑ እያ። ዳርጋ ብምሉኦም ኣብ ኣጸደህጻናትን ቤት ትምህርትን ዝኸዱ ቆልዑ ኣብ ሰልፊ(ምረሻ) ይስለፉ፣ ባንዴራ ኖርወይ የንበልብሉን ይዝምሩን። መብዛሕትኦም ይጸባበቑ እዮም። ቀዳሞት ንሰልፊ ዝመርሑ ምረሻ ሙዚቃ ባንድ ጽቡቕ ዲቪዛ ዝለበሱ እዮም። ብዙሓት ቆልዑ ኣብዘን ባንድ ይጻወቱ።
17 ግንቦት ቆልዑ ዝደለይዎ ብዝሒ ጀላቶን ሆትዶግን ይበልዑ። ቆልዑ ኣብ ኖርወይ ብዙሕ እዮም ነዛ መዓልቲ ዝህንጠዩላ።
ልደት

ኣብ ታሕሳስ ብዙሓት ኣብ ኖርወይ ልደት የብዕሉ።ልደት ክርስትያን በዓል ኮይኑ ልደት የሱስ ዝበዓለሉ መዓልቲ እዩ።

ልደት እቲ ዝጸልመተ እዋን ናይ ዓመት ከም ምዃኑ መጠን ኣብ ደገ ጸላምን ቁሪን ኣብ ዝሰፍነሉ እዋን እዚ በዓል ንብዙሓት ፉሕታን ብርሃንን እዩ ዘሕድረሎም። ነዊሕ ቅድሚ ኖርወይ ክሪስትያናዊት ሃገር ምዃና ውን ኣብዚ ወቕቲ ዓበይቲ በዓላት ይካየድ ኔሩ እዩ፣ እቲ ምኽንያት ከኣ ምናልባሽ ንጸላም ምብራህ ኢሉ ይግበር ኔሩ ይኸውን።

24 ታሕሳስ ድሮ ልደት ኢልና ንጽውዓ።ሽዑ ባህላዊ ድራር ልደት ምስ ስድራቤትካ ብሓባር ምብላዕ ልሙድ እዩ። ኣብ ዝተፈላለያ ክፋላት ሃገር ከኣ ዝተፈላለያ ባህልታት ኣሎ። መብዛሕትአን ነናተን ባህልታት ኣለወን፣ ምዕቃቡ ከኣ ኣገዳሲ እዩ በሃልቲ እየን። ኣብ ድሮ ልደት ነንሕድሕድካ ህያባት ምልውዋጥ ልሙድ እዩ።

ቅድሚ ልደት ዘሎ ግዜ ብዙሓት ናብ መሓዙትን ስድራቤትን ካርድ፣ ኢመይል ወይ ካልእ መልእኽታት ብምስዳድ ልደት እንቋዕ ኣብቅዓኩም ኢሎም ናይ ደስታ መልእኽቲ ይሰዱ። ትምህርቲ ዝኸዱ ቆልዑ ብምሉኡ ቅነ ልደት ዕረፍቲ ኣለዎም፣ ብዙሓት ሰራሕተኛታት ከኣ ዕረፍቲ ይወስዱ። ኣብ ቅነ ልደት ድኳናት ንገለ መዓልታት ይዕጸዋ።

ድሮ ሓድሽ ዓመት
Fyrverkeri
31 ታሕሳስ ብዙሓት ንድሮ ሓድሽ ዓመት ምስ ስድራቤትን መሓዙትን የብዕልዋ። ብዙሓት ርሺ ይትኩሱ። ፍርቂለይቲ ጽቡቕ ትርኢት ይፍጠር ርሺታት ንጸላም ሰማይ ከብርሆ ከሎ። ድሮ ሓድሽ ዓመት ሰብ ዘዕርፈሉ መዓልቲ ኣይኮነን።

ካለንደር ዘይክተል ገለ ባህልታትን መዓልታትን።

ዕለተልደት
Bursdagsbarn som blåser ut lys på kaka

ዕለተልደት ምብዓል ልሙድ እዩ፣ ብፍላይ ከኣ ንቆልዑ። ብጀካ እንግዶት ስድራቤት፣ ቆልዑ ንኣዕሩኽቶም ካብ ኣጸደ ህጻናት ወይ ቤት ትምህርቲ ናብ ጽምብል ዕለተ ልደት ይዕድምዎም እዮም።

መብዛሕትኦም ነቲ ጽንብል ኣብ ገዝኦም የካይዱዎ፣ ገሊኦም ግን ነቲ ጽምብል ኣብ ካልእ ቦታ የካይድዎ ንኣብነት ኣብ ቤት መግቢ ፒትሳ፣ ኣብ መሐንበሲ ሆል ወይ ኣብ ቆልዑ ንጥፈታት ዘካይዱሉ ቦታ። ዕዱማት ነቲ ዕለተ ልደቱ ዘብዕል ቆልዓ ንእሽተይ ህያብ ይማልኡሉ።
መርዓ
Brudepar

ዓመታዊ ከባቢ 23000 ሰባይ ኣብ ኖርወይ ይምርዓዉ። ብዙሓት ካብዚኦም ኣብ ቤተ ክርስትያን እዮም ዝምርዓዉ፣ እቶም ዝተረፉ ኣብ መንግስታዊ ቤት ጽሕፈት ይምርዓዉ። ሓደ ዓይነት ጾታ ዘለዎም ሰባት ውን ክምርዓዉ ይኽእሉ እዮም።

መብዛሕትኦም ዝምርዓዉ ምስ ስድራቤትን ኣዕሩኽትን ብሓባር የብዕልዎ። ዕዱማት መርዓን ካልኦት ፈለጥቲ መርዑት ወይ ስድራቤት መርዑት ን መርዑት ህያብ ክህቡ ልሙድ እዩ።

ጥምቀት
ኣብ ኖርወይ ዓመታዊ ከባቢ 60000 ቆልዑ ይውለዱ። ካብ 50 ክሳብ 60 ሚእታዊት ካብዚኦም ኣብ ቤተ ክርስትያን ጌና ንኣሽቱ ዕሸላት ከለዉ ይጥመቑ። ቆልዓ ምስ ተጠመቐ ከኣ ኣባል ቤተ ክርስትያን ይኸውን። ቆልዓ ክጥመቕ ድዩ ኣይክጥመቕን ከኣ ወለዲ እዮም ዝውስኑ።

ቆልዓ ክጥመቕ ከሎ ኣብታ ስድራቤት ዓቢ ፌስታ ይካየድ፣ ዝጥመቕ ቆልዓ ከኣ ህያባት ይወሃቦ። ኣብ ቤተክርስትያን ዘይጥመቑ ቆልዑ፣ ስድራቤቶም መብዛሕትኡ ዘይሃይማኖታዊ በዓል ይገብሩሉ ነቲ ቆልዓ። ገሊኦም ኣብ ውዱብ ስም ዝወሃበሉ ፌስታ ሰብኣውነት ይሳተፉ(ህዩማኒዝም)፣ ገሊኦም ከኣ ካልእ ዝኾነ ብሕታዊ በዓል የካይዱ።

ኮንፊርማሹን

መንእሰያት 14-15 ዓመት ክኾኑ ከለዉ ኮንፊርማሹን ክገብሩ ክመርጹ ይኽእሉ። ኣብ ቤተ ክርስትያን ኮንፊርማሹን እንተደኣጌሮም ጌና ኣባላት ናይታ ቤተክርስትያን ኮይኖም ክቕጽሉ ደልዮም ኣሎዉ ማለት እዩ። ኮንፊርማሹን ክበሃል ከሎ ንጥምቀትካ ተረጋግጾ ወይ ተረጋጉዶ ከምዘለኻ ዝዓይነቱ ጌርና ክንርድኦ ንኽእል ኢና።

ኣብዘን ዘሓልፈ ዓሰርታት ዓምመታት ሰብኣዊ (ህዩማኒዝም)ኮንፊርማሹን እንዳተለምደ ይኸይድ ኣሎ፣ እዚ ማለት ነቲ መንእሰይ ብዘይ ሃይማኖታዊ ትሕዝት ምብዓል ማለት እዩ።
ኣብ ቅድሚ ኮንፊርማሹን ዘሎ ግዜ እቲ መንእሰይ ኣብ መዳለዊ ኮርስ ኣብ ቤተክርስትያን ወይ መንፈሳዊ ማሕበር ይሳተፍ። ኣብ ኮርስ ናይ ቤተክርስትያን ኮንፊርማሹን መንእሰያት ብዛዕባ ክርስትና ይመሃሩ፣ ብዙሕ ስነ-ምግባራዊን ሞራላዊን ሕቶታት ኣልዒሎም ከኣ ይዛተዩ። ኣብ ኮርስ ኮንፊርማሹን ሰብኣውነት ከኣ መንእሰያት ብዛዕባ መንፈሳውነት፣ ስነ-ምግባርን ሞራልን ይዛተዩ።

ሓደ መንእሰይ ኮንፊርማሹን ክገብር ከሎ ስድራቤቱ ዓቢ ፌስታ የካይዱ፣ እቲ ኮንፊርማሹን ዝገበረ መንእሰይ ከኣ ህያባት ይቕበል። ኣስታት 60 ሚእታዊት ኣብ ቤተ ክርስትያን እዮም ኮንፊርማሹን ዝፍጽሙ። ኣስታት 20 ሚእታዊት ኣብ ሰብኣውነት ዝተሞርኮሰ ኮንፊርማሹን ይመርጹ። ኣስታት 20 ሚእታዊት ከኣ ኮንፊርማሹን ኣይገብሩን እዮም።

ቀብሪ
Kiste

ዓመታዊ ኣብ ኖርወይ ከባቢ 40 000 ሰባት ይሞቱ። ቅሩብ ዝያዳ 90 ሚእታዊት ካብዚኦም ብመገዲ ቤተ ክርስትያን ይቕበሩ። እዚ ማለት ንጽምብል ቀብሪ ቀሺ ይመርሖ።

ክልተ ዓበይቲ ዓይነታት ኣቀባብራ፣ ቀብሪ ብሳንዱቕ ሬሳን ወይ ሬሳ ምንዳድ። ቀብሪ ብሳንዱቕ ሬሳ ክበሃል ከሎ እቲ ምውት ኣብ ሳንዱቕ ሬሳ ኣብ መሬት ይኣቱ፣ ረሳ ሓዊ ምንዳድ ክበሃል ከሎ ሬሳ ምስ ነደደ ሓሙኽሽቲ ኣብ ዕትሮ ኣብ መሬት ይኣቱ።
ሬሳ ምንዳድ ኣብ ኖርወይ ልሙድ እንዳኾነ ይኸይድ ኣሎ። ከባቢ 40 ሚእታዊት ምውታት ሬሳኦም ይነድድ እዩ።

ጭብጢ

1 ጥሪ፣ ሓዲሽ ዓመት

8 መጋቢት፣ ዓለምለኻዊ መዓልቲ ደቀ-ኣንስትዮ

ኣብ መጋቢት/ሚያዝያ፣ ፋሲካ

40 መኦኣልቲ ድሕሪ ፋሲካ፣ ዕርገት

50 መዓልቲ ድሕሪ ፋሲካ፣ ምውራድ መንፈስ ቅዱስ

1 ግንቦት፣ ዓለምለኻዊ መዓልቲ ሰራሕተኛ

17 ግንቦት፣ ኖርወይ ሃገራዊ በዓል .

24 ታሕሳስ፣ ድሮ ልደት

31 ታሕሳስ ድሮ ሓዲሽ ዓመት