Dimuquraadiyad iyo Daryeelka bulshada

Noorway waxay ka tirsan tahay ururada caalamiga ah

Noorway waxay ka tirsan tahay ururo badan oo caalami ah, kuwaasoo saameyn ku leh siyaasadda wadanka, waxaana ka mid ah ururka qaramada midow, (FN) ururka midowka melatari ee wadamada reer galbeedka,(NATO) ururka heshiiska baayacmushtarka yurub (EØS) iyo heshiiska xuduud isku gudubka yurub (Schengen).

Ururka qaramada midow (FN)

FN-flagget
FN waa urur caalami ah oo la aasaasey 24 oktoober 1945. FN wuxuu ka shaqeeyaa nabadda iyo badbaadada waa meel wadamada oo dhan kuwa hadlaan. Maanta waxaa FN ka tirsan 193 wadan. FN waxay kaloo ka shaqeysaa sharciyada caalamiga, horumarka dhaqaalaha, xuquuqul insaanka. FN waxay door weyn ka ciyaartaa ururada nabadda. Wadamada ka tirsan FN ayaa bixiya qarashkeeda iyagoo ugu deeqo lacag. FN malaha awood sharciyeed.Go`aanka ay FN gaarto ma aha mid sharci ku ah inay fuliyaan wadamada ka tirsan.

Ururka midowka melatari ee wadamada reer galbeedka (NATO)

NATO-landene (Kilde: Wikimedia Commons)Ururka midowka melatari ee wadamada reer galbeedka (NATO) waa urur milateri oo ay ku midoobeen 29 wadan yurub iyo waqooyiga ameerika. NATO waxaa la aasaasey 1949. wadamada ka tirsan waxaa ku waajib ah inay si wadajir ah isku caawiyaa haddii wadan ama wadamo ka tirsan ay soo weeraraan wadan ama wadamo badan.

Ururka heshiiska baayacmushtarka yurub (EØS)

Noorway waxay cod u qaatey ka mid noqoshada ururka midowka yurub (EU) labo mar (1972 iyo 1994) labada jeerba dadka inta badan waxay u codeeyeen inaysan Noorway ka mid noqo EU. Inkastoo Noorway aysan ka tirsaneyn EU hadana way ku qasban tahay inay wadashaqeyn la yeelato suuqa yurub. Wadashaqeyntaan waxaa loogu yeeraa EØS (ururka heshiiska baayacmushtarka yurub) Heshiiska EØS wuxuu qaabilsan yahay beecmushtarka ka dhexeeya wadamada ka tirsan ururkan. Noorway waa inay ilaalisaa heerka EU ee ku saabsan in si xur ah laysku dhaafsan karo, alaabo beecmushtar, adeegyo, shaqaale iyo maal.

Heshiiska xuduud isku gudubka yurub(Schengenavtalen)

Heshiiska xuduud isku gudubka yurub waa mid bedelayo kontaroolka xuduudaha ee wadamada ku jira heshiiskaan iyo kontaroolka xuduudka wadamada kale. Tani micneheedu wuxuu yahay in wadamada ka tirsan Schenga ay isku yihiin hal meel oo hal viso ama hal baasaboor lagu gali karo. Markii aad soo geshid gudaha wadamada Schengaha si xur ah ayaad ugu dhex safri kartaa adigoon la kulmeyn kontarool xuduud. Heshiiskan waxaa la saxiixey 1985 magaalada Schengen ee Luxenbourg. Maanta waxaa ka tirsan 26 wadan oo yurub ah.

Wadamada saxiixay heshiiska Schengen: Schengen-området (Kilde: Wikicommons)