ደሞክራሲን ድሕንነት ሕብረተሰብን

ተሳታፍነት ኖርወይ ኣብ ኣህጉራዊ ውድባት

ኖርወይ ኣብ ብዙሓት ኣህጉራዊ ውድባት ንፖለቲካ ኖርወይ ዝጸልዋ ኣባል እያ፣ ገለ ካብአን ዩአን፣ናቶን ቁጠባዊ ምትሕብባር ኤውሮፓ

ውድብ ሕቡራት ሃገራት

FN-flagget

ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣህጉራዊ ውድብ ኮይኑ 24 ጥቅምቲ 1945 ተመስሪቱ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ንኣህጉራዊ ሰላም ጸጥታን ይሰርሕ፣ ከም መዘራረቢ ደምበ ከኣ የገልግል ንዝተፈላለያ ሃገራት ዓለም። ሕጂ ውድብ ሕቡራት ሃገራት 193 ኣባላት ሃገራት ኣለውዎ።

ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ኣህጉራዊ ሕጊ፣ ቁጠባዊ ምዕባለን ሰብኣዊ መሰላት ውን ይሰርሕ እዩ።ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከም ሃናጺ ሰላም ኣገዳሲ ተራ እዩ ዝጻወት። ኣባላት ሃገራት ቁጠባዊ እጃም ብምብርካት እየን ንውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝምውላ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝኾነ ሕጋዊ ስልጣን የብሉን። ኣብ ውሕኣ ዝውሰን ውሳኔታት እምበኣር ንኣባላት ሃገራት ኣይቅይደንን እዩ።

ናቶ

NATO-landene (Kilde: Wikimedia Commons)ኖርዝ ኣትላንቲክ ትሪቲ ኦርጋኒዘሽን ናቶ ሕብረት ምክልኻል ኮይኑ 28 ኣባላት ሃገራት ኣለውኦ ኣብ ኤውሮፓን ሰሜን-ኣመሪካን። ናቶ ኣብ 1949 እዩ ተመስሪቱ። ሓንቲ ኣባል ሃገር ወይ ሃገራት ብካልእ ሃገር ወይ ሃገራት እንተተወሪራ ብሓባር ኮይነን ክቃለሳ እዘን ኣባላት ሃገራት ግዴታ ኣለወን።

ቁጠባዊ ምትሕብባር ኤውሮፓ

ኣብ ኖርወይ ንኣባልነት ኤውሮፓዊ ሕብረት ዝምልከት ክልተ ግዜ ረፈረንዱም ተካይዱ ኔሩ (1972ን 1994ን)። ክልቲኡ ግዜ ከኣ ህዝቢ ኣይፋል ንኣባልነት ኤውሮፓዊ ሕብረት ኣድሚጹ። ኖርወይ ኣባል ኤውሮፓዊ ሕብረት ኣይትኹን ደኣ እምበር፣ ቀያዲ ዝኾነ ኤውሮፓዊ ምትሕብባር ተካይድ እያ። እዚ ምትሕብባር ከኣ አኦስ ( ቁጠባዊ ምትሕብባር ኤውሮፓ) ይበሃል። ውዕል-አኦስ ከኣ ንሓባራዊ ንግዲን ካልእ ቁጠባዊ ኩነታት ኣብ መንጎ ሃገራት-አኦስ ይቕይድ። ገለ ካብኡ፣ ንምልውዋጥ ኣቕሓ፣ ኣገልግሎታት፣ ጉልበትን ርእሰማልን ዝምልከት፣ ሕግታት ኤውሮፓዊሕብረት ኢና ንኽተል።

EU- og EØS-området (Kilde: Wikicommons)እዘን ሰማያዊ ሕብሪ ዘለወን ሃገራት ኣባላት ኤውሮፓዊሕብረት እየን። ኖርወይ፣ ኣይስላንድ ሊክተንስተይን(ቀጠልያ ሕብሪ ዘለወን) ምስ ሃገራት ኤውሮፓዊሕብረት ኣብ ቁጠባዊ ምትሕብባር ኤውሮፓ ኣባላት እየን።

ውዕል ሸንገን

ውዕል-ሸንገን ኣብ በዚ ውዕል ዝቕየዳ ሃገራት ዘሎ ውሽጣዊ ቁጽጽር ዶብ ብግዳማዊ ቁጽጽር ዶብ ከምዝትካእ ጌሩ። እዚ ማለት ከኣ ሃገራት ሸንገን ብጥሩኑፍ ከም ሓደ ዓቢ መሬት ይቑጸራ፣ ኣብጺ ንትኽኣቱ ፓስፖርት ወይ ብቑዕ ቪዛ ከተርእየሉ ዘለካ። ሓንሳብ ኣብ መሬት ሽንገን ምስ ኣተኻ ግን መብዛሕትኡ ግዜ ካብን ናብን ኣባላት ሃገራት ብዘይ ዝኾነ ንቡር ቁጽጽር ፓስፖርት ክትንቀሳቐስ ትኽእል። ( ኣብ ፍሉይ ኣጋጣሚታት ክቕየር ይኽእል እዩ እዚ፣ ስለዚ ፖሊስ ኖርወይ ኩሉ ግዜ ናብ ወጻኢ ክትገይሽ ከለኻ ፓስፖርት ሒዝካ ክትንቀሳቐስ ይመክር) እዚ ውዕል ኣብ ሸንገን ኣብ ሉክሰምቡርግ ኣብ 1985 ተፈሪሙ። ሕጂ እዚ ውዕል 27 ሃገራት ኤውሮፓ የጠቓልል።

ውዕል ሸንገን ዝፈረማ ሃገራት Schengen-området (Kilde: Wikicommons)