Demokrati og velferdssamfunn

Historisk utvikling

Frå fattigkassa til velferdssamfunnet

Suppeservering for vanføre, 1905, (Oslo Museum, fotograf: Anders Beer Wilse)

Velferdssamfunnet slik vi kjenner det i Noreg i dag, er eit ungt system historisk sett. For 100 år sidan var det ikkje på same måte. Då var det eit system vi kan kalle sosialhjelpsstaten. Berre dei aller svakaste og fattigaste kunne få hjelp frå det offentlege, og det var store lokale skilnader på den hjelpa som vart gjeven.

Mange av velferdsgoda har kome gradvis. Nokre av velferdsgoda byrja å kome før 2. verdskrigen (1940–1945), men dei fleste goda har blitt bygde opp i tida etterpå.

Men eitt velferdsgode har lange tradisjonar i Noreg: Barn har fått gratis skulegang sidan 1739!

Fleire av desse goda har kome fordi arbeidstakarane har kjempa dei fram. Dei siste 60‒70 åra har det vore relativt brei politisk semje om at staten har ansvar for å sikre velferda til innbyggjarane.

Slumsøster hos den sjuke, 1908 Arbeidsstove for barn, ca. 1920 Frelsesarmeens suppekjøken for uteliggjarar, 1920 Kø ved Christiania Dampkjøkken, 1903 Arbeidsstove for barn (1920)

Fakta

Utvikling

  • 1909: lov om sjukeforsikring
  • 1915: lov om arbeidstid (maksimum ti timar per dag og 54 timar per veke)
  • 1935: lov om arbeidsløysestrygd
  • 1937: lov om arbeidarvern (med blant anna ni dagar løna ferie)
  • 1946: barnetrygd blir innført
  • 1956: sjuketrygd for alle
  • 1957: yrkesskadetrygd og alderstrygd
  • 1960: uføretrygd
  • 1965: enke- og morstrygd
  • 1967: lov om folketrygd