သမိုင္း ပထဝီ ႏွင့္ စားေသာက္ေနထိုင္ပံု

ေနာ္ေဝသမိုင္း အက်ဥ္းခ်ဳပ္

Vikingskip

ဗိုက္ကင္းေခတ္

ခရစ္(ေတာ္ေမြးဖြားၿပီးေနာက္)ႏွစ္ သကၠရာဇ္ ၈ဝဝ မွ ၁၁ဝဝ အတြင္းကာလကို ဗိုက္ကင္းေခတ္ဟု ကၽြႏ္ုပ္တို႔က ေခၚေဝၚသည္။ ဗိုက္ကင္းေခတ္အစပိုင္းတြင္ ေနာ္ေဝသည္ ႏိုင္ငံတခုမဟုတ္ေသးဘဲ ဘုရင္ကိုယ္စီ႐ွိခဲ့ေသာ ႏိုင္ငံငယ္မ်ားအေနႏွင့္ တည္႐ွိခဲ့သည္။ ခရစ္သကၠရာဇ္ ၈၇၂ ခုႏွစ္တြင္ ဗိုက္ကင္းတေယာက္ျဖစ္သူ ေ႐ႊေကသာ ဟာရား(လ္ဒ္) (Harald Hårfagre) သည္ ေနာ္ေဝတႏိုင္ငံလံုး၏ဘုရင္ျဖစ္လာခဲ့သည္။ ဗိုက္ကင္းအမ်ားအျပားသည္ အျခားႏိုင္ငံမ်ားသို႔ ခရီးထြက္ၾကသည္။ ဗိုက္ကင္းအခ်ဳိ႕သည္ ကုန္သည္မ်ားျဖစ္ၾကၿပီး ကုန္မ်ား ေရာင္းၾကဝယ္ၾကၿပီး က်န္သူမ်ားမွာ တိုက္ခုိက္ေရးသမားမ်ားျဖစ္ၾကၿပီး လုယက္သတ္ျဖတ္တတ္ၾကသည္။ ယေန႔ေခတ္တြင္ ကၽြႏ္ုပ္တို႔ ဗိုက္ကင္းမ်ားအေၾကာင္း ေျပာဆိုၾကလွ်င္ တိုက္ခိုက္ေရးသမားမ်ားအျဖစ္ ထင္မွတ္ယူဆၾကသည္သာ မ်ားသည္။ ခရစ္ယန္ဘာသာကို ေနာ္ေဝသို႔ သကၠရာဇ္ ၁ဝဝဝ ျပည့္လြန္ႏွစ္မ်ားက ေဆာင္ယူတင္သြင္းခဲ့ၾကသည္။ ခရစ္ယန္ဘာသာက ေ႐ွးေဟာင္း ေနာ္ေဝ႐ိုးရာ (ႏို္႐ြန္႔) နတ္ကိုးကြယ္မႈကို ပေပ်ာက္ေစခဲ့သည္။

Borgund stavkirke

ဒိန္းမတ္ႏွင့္ေနာ္ေဝႏိုင္ငံ ျပည္ေထာင္စုစည္းမႈ

၁၄ ရာစုႏွစ္တေလွ်ာက္လံုး ဒိန္းမတ္ႏိုင္ငံသည္ ေနာ္ေဝအေပၚ ပိုမိုၾသဇာေညာင္းလာခဲ့ၿပီး ၁၃၉၇ ခုႏွစ္မွစကာ ေနာ္ေဝႏိုင္ငံသည္ ဒိန္းမတ္ ႏွင့္ ဆြီဒင္ႏိုင္ငံတို႔ႏွင့္ တရားဝင္ ျပည္ေထာင္စုျဖစ္လာခဲ့သည္။ ျပည္ေထာင္စုတြင္ ႃခံႈငံု၍ ဘုရင္တပါးတည္း႐ွိခဲ့သည္။ ေနာင္တြင္ ဆြီဒင္ႏိုင္ငံက ႏုတ္ထြက္ခဲ့ၿပီး ဒိန္းမတ္ႏွင့္ေနာ္ေဝ ျပည္ေထာင္ေပါင္းစည္းမႈသည္ ၁၈၁၄ ခုႏွစ္တိုင္ေအာင္ တည္တံ့ခဲ့သည္။ ႏိုင္ငံေရးကို ဒိန္းမတ္က ျခယ္လွယ္ခဲ့သည္။ ႐ိႈဘင္ဟားဗ္န္ (ယေန႔အေခၚ – ကိုပင္ေဟဂင္) သည္ ျပည္ေထာင္စု၏ ယဥ္ေက်းမႈအခ်က္အခ်ာ ျဖစ္ခဲ့ၿပီး ေနာ္ေဝႏိုင္ငံသားမ်ားက ဒိန္းမတ္ဘာသာစကားကို ဖတ္႐ႈေရးသားခဲ့ၾကသည္။ ေနာ္ေဝလယ္သမားမ်ားက ဒိန္းမတ္ဘုရင္ထံ အခြန္ဆက္သခဲ့ၾကသည္။

ျပည္ေထာင္စုႃပိႈကြဲျခင္း ႏွင့္ ျပည္ေထာင္စုသစ္

Eidsvoll 1814 - © Stortingsarkivet/ foto: Teigens fotoatelier as

၁၈၁၄ ခုနှစ်သည် နော်ဝေသမိုင်းကြောင်းတွင် အရေးပါသောနှစ်တနှစ်ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် နော်ဝေနိုင်ငံသည် ကိုယ်ပိုင်ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေကို ရေးဆွဲပြီးစီးခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုအစပိုင်းတွင် ဥရောပတဝှမ်း စစ်ပွဲအများအပြားဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ယင်းတို့အနက် အင်္ဂလန်က တဘက် ပြင်သစ်ကတဘက် အကြီးအကျယ် စစ်ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ဒိန်းမတ်-နော်ဝေက ပြင်သစ်နိုင်ငံဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့ပြီး ပြင်သစ်ကစစ်ရှုံးသည့်အတွက် ဒိန်းမတ်ဘုရင်သည် နော်ဝေနိုင်ငံကို အင်္ဂလန်ဘက်မှရပ်တည်ခဲ့သည့် ဆွီဒင်နိုင်ငံလက်သို့ လွှဲပြောင်းစွန့်လွှတ်ပေးခဲ့ရသည်။

၁၈၁၄ ခုနှစ်တွင် ဒိန်းမတ်နှင့်နော်ဝေ ပြည်ထောင်ပေါင်းစည်းမှု ပြိုကွဲခဲ့သည်။ နော်ဝေနိုင်ငံသားအချို့က ပြည်ထောင်စုပြိုကွဲပြိးနောက် သီးခြားနိုင်ငံတခုဖြစ်လာလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံ့တောင်ပိုင်းမှ သြဇာအရှိန်အဝါကြီးမားသူ ၁၁၂ ယောက်တို့သည် အာကယ့်ရှုစ် (Akershus) တိုင်းအတွင်းရှိ အိုက်ဒ်စ်ဗောလ် (Eidsvoll) မြို့သို့ သွားရောက်စုဝေးခဲ့ကြသည်။ သူတို့အနေနှင့် သီးခြားလွတ်လပ်သော နော်ဝေနိုင်ငံအတွက် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေကို ရေးဆွဲရန် ဆန္ဒရှိခဲ့ကြသည်။ သို့တိုင်အောင် နော်ဝေအဖို့ ဆွီဒင်နှင့် အတင်းအကြပ်ပေါင်းစည်းရန် အကြောင်းဖန်လာခဲ့သဖြင့် ၁၈၁၄ ခု နိုဝင်ဘာလတွင် ဆွီဒင်နှင့်နော်ဝေတို့အကြား မလွှဲမရှောင်သာသော ပြည်ထောင်ပေါင်းစည်းမှုတခုဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဆွီဒင်နှင့်နော်ဝေကြားရှိ ပြည်ထောင်ပေါင်းစည်းမှုသည် ယခင် ဒိန်းမတ်နှင့်စာလျှင် လျော့ရဲရဲရှိခဲ့သည်။ နော်ဝေသည်ကိုယ်ပိုင်အခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်ချက်အချို့ဖြင့် ကျင့်သုံးခွင့်ရရှိခဲ့ပြီး ပြည်တွင်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးရှိခဲ့သည်။ နိုင်ငံခြားရေးကို ဆွီဒင်က ထိန်းချုပ်ပြီး နှစ်နိုင်ငံစလုံးအတွက် ဘုရင်မှာ ဆွီဒင်လူမျိုးဖြစ်သည်။

Eidsvollsbygningen

ယဥ္ေက်းမႈေတာ္လွန္ေရး ႏွင့္ ေနာ္ေဝစ႐ိုက္လကၡဏာ

Brudeferd i Hardanger (Hans Gude & Adolph Tidemand, © Nasjonalmuseet for kunst, arkitektur og design)

၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းလောက်က ဥရောပတိုက်တွင် ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေး ဟုသတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်ကြသည့် အနုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နိုးကြားတက်ကြွမှုတခု ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ ထိုအခါ အမျိုးသားရေးစရိုက် လက္ခဏာများကို အလေးထားဖော်ထုတ်ပြခဲ့ကြပြီး ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးရန်သာမက ပြောင်မြောက်ပေါ်လွင်စေရန်လည်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ နော်ဝေနိုင်ငံတွင် သဘာဝတောတောင်အလှအပကို အမွှန်းတင်လာကြပြီး လယ်သမားလူတန်းစားကို “စံပြနော်ဝေလူမျိုးများ” ဟု မှတ်ယူခဲ့ကြသည်။ ဥရောပယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးသည် စာပေ နှင့် ပန်းချီပန်းပုရော ဂီတအနုပညာဘက်တွင်ပါ ထွန်းကားလာခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုခေတ်က နော်ဝေလူမျိုးတို့သည် တစထက်တစ ကိုယ့် အမျိုးသားရေးစရိုက်လက္ခဏာကိုယ် ပိုမိုသတိပြုမိလာခဲ့ကြသည်။ လူထုအများစုသည် နော်ဝေလူမျိုးဖြစ်ရသည်ကို ဂုဏ်ယူလာခဲ့ကြပြီး အကျိုးဆက်အဖြစ် နိုင်ငံတော်သည် အနှောင်အဖွဲ့ကင်းသင့်သည်ဟူသော ဆန္ဒများပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။

ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဒိန်းမတ်နှင့် ပြည်ထောင်ပေါင်းစည်းနေခဲ့ရသဖြင့် နော်ဝေနိုင်ငံတွင် ဒိန်းမတ်စာကို ရေးသားသုံးနှုန်းခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ရေးသားသုံးနှုန်းနေကြသော နော်ဝေစာပေအက္ခရာမူဟောင်း (Bokmål) သည် ထိုစာပေအက္ခရာမှ ထပ်ဆင့်ထွန်းကားလာခြင်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးကာလတွင် အတော်များများက နော်ဝေလူမျိုးတို့သည် ဒိန်းမတ်စာနှင့် မဆက်မနွယ်သော ကိုယ်ပိုင်စာပေအက္ခရာ ရှိသင့်သည်ဟု ဆိုခဲ့ကြသည်။ ထိုကြောင့် စာပေသုတေသီ အီဗာအော့ဆယ်န် (Ivar Aasen, 1813-1896) သည် နော်ဝေနိုင်ငံအနှံ့လှည့်လည်ပြီး အမျိုးမျိုးသော ဒေသန္တရ ဘာသာစကားမူကွဲ ပုံစံများကို လိုက်လံစုဆောင်းခဲ့သည်။ ထိုပုံစံများကိုသုံးပြီး နော်ဝေစာပေအက္ခရာမူသစ် (Nynorsk) ခေါ် စာနှင့်စကားကို ပြုစုခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုမှစ၍ နော်ဝေစာပေအက္ခရာမူသစ်ရော မူဟောင်းပါ များစွာတိုးတက်ထွန်းကားလာခဲ့သော်လည်း နော်ဝေတွင် တရားဝင်ရုံးသုံးစကား နှစ်မျိုးသုံးနေရဆဲဖြစ်ပြီး ဆာမီ (samisk) နှင့် ကဗင့်စ်ခ် (kvensk) ဘာသာစကားများ ကိုလည်း ဆက်လက်သုံးစွဲနေရဆဲဖြစ်သည်။

ေနာ္ေဝ၏ စက္မႈေတာ္လွန္ေရး

Fabrikkarbeidere 1880, (Oslo Museum, fotograf: Per Adolf Thorén)

၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် နော်ဝေနိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၇ဝ% သည် ကျေးလက်တွင်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ များသောအားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ငါးလုပ်ငန်းများသာ လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ လူများစုမှာ ဆင်းရဲကြပ်တည်းခဲ့ကြသည်။ လူဦးရေက တိုးပွားလာနေပြီး စိုက်ပျိုးမြေ နှင့် အလုပ် မလုံမလောက်ဖြစ်နေခဲ့သည်။ တချိန်တည်းမှာပင် မြိုးများပေါ်တွင် အပြောင်းအလဲများဖြစ်လာခဲ့သည်။ စက်ရုံများ အလျှိုအလျှိုပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး အလုပ်ရရန်အတွက် ကျေးလက်မှလူအမြောက်အမြား မြို့များဆီသို့ ရွှေ့ပြောင်းကြသည်။ အလုပ်သမားမိသားစုများစွာ အတွက် မြို့နေဘဝသည် ခက်ခဲကြပ်တည်းခဲ့သည်။ အလုပ်ချိန်များရှည်ကြာပြီး နေမှုထိုင်မှုက ဆိုးရွားသည်။ မိသားစုများတွင် ကလေးများစွာရှိနေတတ်ပြီး အိမ်ခန်းကျဉ်းကျဉ်းလေးတခုထဲတွင် မိသာစုများစွာ စုပေါင်းနေထိုင်ရသည်မှာလည်း မရှားလှပေ။ မိသားစုရှင်သန်ရပ်တည်နိုင်ရေးအတွက် ကလေးပေါင်းများစွာလည်း စက်ရုံများတွင် အလုပ်လုပ်ခဲ့ကြရသည်။ ၁၈၅ဝ မှ ၁၉၂ဝ ခုနှစ်အတွင်း နော်ဝေလူမျိုး ရှစ်သိန်း (၈ဝဝ ဝဝဝ) ထက်မနည်း အမေရိကနိုင်ငံသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားခဲ့ကြသည်။

လြတ္လပ္ၿပီး အေႏွာင္အဖြဲ႔ကင္းေသာႏိုင္ငံတခု

၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ဆွီဒင်နှင့်ပြည်ထောင်ပေါင်းစည်းမှု ချုပ်ငြိမ်းခဲ့သည်။ နော်ဝေလွှတ်တော်နှင့် ဆွီဒင်ဘုရင်တို့အကြား နိုင်ငံရေးသဘောကွဲလွဲမှုများ ကြာရှည်စွာ ဖြစ်ပေါ်နေခဲ့ပြီး ၂ဝ ရာစုအစပိုင်းတွင် နော်ဝေသည် လွတ်လပ်ပြီး သီးခြားရပ်တည်နိုင်သော နိုင်ငံတနိုင်ငံဖြစ်သင့်သည်ဟု ပြောဆိုသူများ တစထက်တစ များပြားလာခဲ့သည်။ ၁၉ဝ၅ ခုနှစ် ဂျွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် နော်ဝေလွှတ်တော်က ဆွီဒင်ဘုရင်သည် နော်ဝေဘုရင်မဟုတ်တော့ကြောင်း အတိအလင်းကြေငြာခဲ့ရာ ထိုအချိန်မှစ၍ ဆွီဒင်နှင့် ပေါင်းစည်းမှုချုပ်ငြိမ်းသွားခဲ့သည်။ ဆွီဒင်ဘက်မှ အကြီးအကျယ် မကျေမချမ်းတုန့်ပြန်ခဲ့ကြပြီး နော်ဝေနှင့် ဆွီဒင်တို့ စစ်ဖြစ်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနှစ်မှာပင် နှစ်နိုင်ငံလုံးပြည်လုံးကျွတ်ဆန္ဒခံယူပွဲလုပ်ကြပြီး နှစ်ဘက်ပြည်သူတို့က ဆွီဒင်နှင့် ပေါင်းစည်းမှုကိုဖျက်သိမ်းပြီး နိုင်ငံသစ်ဖြစ်လာသော နော်ဝေသည် ဘုရင်နိုင်ငံတခုဖြစ်သင့်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ဒိန်းမတ်မင်းသား ကားလ် (Carl) ကို နော်ဝေ၏ ဘုရင်အသစ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ သူက နော်ဝေဘုရင် ဟော့ကူးန် ဟူသောအမည်ကိုခံယူခဲ့သည်။ သတ္တမမြောက် ဟော့ကူးန် ဘုရင်ကြီးသည် နော်ဝေတွင် ၁၉ဝ၅ မှ သူကွယ်လွန်သည့် ၁၉၅၇ ခုနှစ်အထိ ထီးနန်းစိုးစံခဲ့သည်။

၂ဝ ရာစု၏ ပထမရာစုတဝက္

Vannkraftverk

၁၉ ရာစုကုန်ခါနီးတွင် နော်ဝေသည် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရန် ရေအားကို စတင်အသုံးချခဲ့သည်။ အကျိုးဆက်အဖြစ် စက်မှုလုပ်ငန်းကုမ္ပဏီပေါင်းများစွာ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ လုပ်အားလိုအပ်မှုလည်း များပြားလာခဲ့ပြီး မြို့များလည်း ကြီးမားကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ သီးခြားဥပဒေတရပ်က ရေအားသုံးစက်ရုံများကို ပုဂ္ဂလိကအနေနှင့် တည်ထောင်လည်ပတ်ရန် ပြဋ္ဌာန်းပေးထားသော်လည်း ရေအားစွမ်းအင်အရင်းအမြစ်ကိုမူ နိုင်ငံပိုင်အဖြစ်သာ ထားရှိမြဲရှိနေခဲ့သည်။

၁၉၁၄ မှ ၁၉၁၈ ခုနှစ်အတွင်း ဥရောပတွင် ပထမကမ္ဘာစစ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုစစ်တွင် နော်ဝေက အားတက်သရောမပါဝင်ခဲ့သော်လည်း အများနည်းတူ စီးပွားရေးဂယက်ရိုက်မှုကိုမူ သိသိသာသာ ခံစားခဲ့ရသည်။ စစ်ဖြစ်ဆဲကာလအတွင်း ကောက်ပဲသီးနှံ ကော်ဖီ နှင့် သကြားကဲ့သို့သော စားသောက်ကုန်များရှားပါးခဲ့သဖြင့် ခွဲတမ်းချသည့်စနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့ရသည်။ ၁၉၃ဝ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းက ဥရောပနှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်တို့တွင် စီးပွားရေးကပ်ဆိုက်ခဲ့သည်။ လူအများ အလုပ်ပြုတ်ခဲ့ကြပြီး အိုးအိမ်များလည်း ဆုံးရှုံးခဲ့ကြသည်။ နော်ဝေတွင် အခြားနိုင်ငံများကဲ့သို့ မဆိုးရွားခဲ့သော်လည်း ‘‘အကြပ်ဆိုက်သော ၃ဝ ပြည့်လွန်ခုနှစ်များ’’ ဟုမူကား ပြောလေ့ရှိကြသည်။

ဒုတိယ ကမ ၻာစစ္ (၁၉၃၉/၁၉၄ဝ-၁၉၄၅)

Stortinget med tysk banner 1940-45, (Oslo Museum, ukjent fotograf)

ဂျာမနီက ပိုလန်ကိုကျူးကျော်ခဲ့သည့် ၁၉၃၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်ခဲ့သည်။ နော်ဝေမှာမူ ၁၉၄ဝ ခုနှစ် ဧပြီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ဂျာမန်တပ်များက နယ်ချဲ့သိမ်းပိုက်သည်ကို ခံခဲ့ရသည်။ နော်ဝေနိုင်ငံအညံ့ခံလိုက်ချိန်အထိ နော်ဝေတွင်ဖြစ်ခဲ့သော တိုက်ပွဲများမှာ သီတင်းပတ်အနည်းငယ်မျှသာ ကြာခဲ့သည်။ ဘုရင်ကြီးနှင့် အစိုးရအဖွဲ့တို့ အင်္ဂလန်သို့ တိမ်းရှောင်ထွက်ပြေးခဲ့ကြပြီး နော်ဝေနိုင်ငံလွတ်မြောက်ရန် ထိုနေရာမှပင် ဆက်လက်တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဗိဒ်ကူန် ကွိစ်လင်း (Vidkun Quisling) အမှူးပြုသော ဒီမိုကရေစီနည်းမကျဘဲ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့သည့် ဂျာမန်လိုလားသော အစိုးရက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။

နော်ဝေမြေပေါ်တွင် ရင်ဆိုင်တိုက်ပွဲ များများစားစား မဖြစ်ခဲ့သော်လည်း တော်လှန်ရေးအုပ်စုပေါင်းများစွာသည် နှောက်ယှက်ဟန့်တားမှုနှင့် တရားမဝင် သတင်းစာရိုက်နှိပ်ဖြန့်ချိမှုများ လုပ်ခဲ့ကြပြီး နယ်ချဲ့ဂျာမန်အာဏာရှင်များကို လူထု၏အာဏာဖီဆန်ရေး နှင့် အနုနည်းဖြင့်ဆန့်ကျင်ရေးများကို စည်းရုံးးအကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးအုပ်စုဝင် အများအပြား နိုင်ငံမှထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်။ ဒုတိယကမ ္ဘာစစ်အတွင်း နော်ဝေလူမျိုး ငါးသောင်း(၅ဝဝဝဝ)ခန့် ဆွီဒင်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ ဂျာမန်များက နယ်မြေရှင်းလင်းဖျက်ဆီးရေးလုပ်သည့်အတွက် ပြိုပျက်မှုများကြားတွင် ဖင်းန်မာ့ခ် နှင့် ထရွမ်းစ် မြောက်ပိုင်း (Finnmark og Nord-Troms) တို့မှလူအများစုပါဝင်သည့် နော်ဝေမြောက်ပိုင်းဒေသခံများလည်း သေဆုံးခဲ့ကြသည်။ ဟစ်တလာ၏အမိန့်အရ ဆိုဗီယက်တပ်များအတွက် ထိုဒေသတွင် အခြေခံအထောက်အပံ့ဟူ၍ ကျန်မနေစေရန် အဆောက်အဦအများစုကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်းကိုခံခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဂျာမန်များ စစ်မျက်နှာပေါင်းများစွာတွင် တစထက်တစ အရေးနိမ့်လာခဲ့သဖြင့် ၁၉၄၅ ခု မေလထဲတွင် လက်နက်ချခဲ့ရသည်။ စစ်ပွဲကြောင့် နော်ဝေလူမျိုး ၉၅ဝဝ ခန့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။

မ်က္ေမွာက္ေခတ္ ေနာ္ေဝႏိုင္ငံ

En oljeplattform

စစ်ပွဲပြီးနောက်ပိုင်းတွင် နော်ဝေနိုင်ငံကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ရသည်။ ကုန်စည်ရှားပါးမှုက ဆိုးရွားပြီး လူများအတွက် နေထိုင်စရာ တိုက်တာအိုးအိမ် မလောက်ငှခဲ့ပေ။ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကို အမြန်ဆုံးလုပ်ရမည်ဖြစ်၍ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် သွေးစည်းညီညွတ်မှု မရှိမဖြစ် ရှိခဲ့ကြရသည်။ နိုင်ငံတော်က ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စားသုံးမှုကို တင်းတင်းကြပ်ကြပ် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။

စစ်ကြီးပြီးလျှင်ပြီးချင်း ကုလသမဂ္ဂ (The United Nations) ကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ကုလသမဂ္ဂ၏ အဓိကရည်မှန်းချက်မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့်တရားမျှတမှုကို ဖော်ဆောင်ရန်ဖြစ်သည်။ နော်ဝေသည် ၁၉၄၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဤအဖွဲ့ကြီးသို့ အစဦးဆုံးဝင်ရောက်ခဲ့သော နိုင်ငံများထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်ဖြစ်သော ထရစ်ဂ်ဗယ်လီး (Trygve Lie) သည် နော်ဝေလူမျိုးဖြစ်သည်။

စစ်ပြီးစကာလက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဥရောပနိုင်ငံများကို စီးပွားရေးအကူအညီများ ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ ထိုစီးပွားရေးအကူအညီကို မာရှယ် စီမံကိန်းဟု အသိများခဲ့ကြပြီး လက်ခံရယူသည့်နိုင်ငံများအနေနှင့် နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေး တောင်းဆိုသတ်မှတ်ချက်များ ပါဝင်သည်။ နော်ဝေက အမေရိကန်နိုင်ငံထံမှ ခရိုနာ သန်းပေါင်း သုံးထောင်ခန့် အထောက်အပံ့ရယူခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် နော်ဝေနှင့် အခြား ၁၁ နိုင်ငံတို့သည် အတ္တလန္တိတ်သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ထိုးခဲ့ကြသည်။ ထိုကိစ္စက မြောက်အတ္တလန္တိတ်ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့အစည်း (NATO) ဖွဲ့စည်းထူထောင်ဖြစ်ရန် အကြောင်းဖန်ခဲ့သည်။ အနောက်ဥရောပနိုင်ငံများနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့၏ ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှုသည် ယနေ့တိုင်ခိုင်မြဲနေဆဲဖြစ်သည်။

၁၉၅ဝ ကျော်နှင့် ၁၉၆ဝ ကျော်နှစ်များအတွင်း နော်ဝေ၏စီးပွားရေးမှာ အထိုက်အလျောက် ကောင်းမွန်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်က နိုင်ငံသားများ၏ဘဝ တိုးတက်ကောင်းမွန်ရေးအတွက် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု အမြောက်အမြား ထည့်သွင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၆ဝ လွန်နှစ်များအတွင်းက ကုမ္ပဏီအများအပြားသည် နော်ဝေကမ်းလွန်ဒေသတွင် ရေနံနှင့်ဓာတ်ငွေ့ရှာဖွေတူးဖော်ရန် ဆန္ဒရှိခဲ့ကြသည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၅ဝ က ရေအားစွမ်းအင်အရင်းအမြစ်ကို နိုင်ငံတော်ပိုင်အဖြစ် ထားခဲ့သသည့်နည်းတူ ရေနံအရင်းအမြစ်ကို နိုင်ငံတော်ပိုင်အဖြစ် ထားရှိခဲ့သော်လည်း ပုဂ္ဂလိကကုမ္ပဏီများအနေနှင့် သတ်မှတ်ထားသောနယ်မြေနှင့် အချိန်ကာလအတွင်း ရေနံရှာဖွေ တူးဖော် ထုတ်လုပ်ခွင့်ကို ဝယ်ခွင့်ရခဲ့သည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးရေနံတွေ့ရှိမှုကို မြောက်ဘက်ပင်လယ်တွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်မှစ၍ နော်ဝေသည် ရေနံထုတ်လုပ်သောနိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့ပြီး ယခုအခါ နော်ဝေသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရေနံအမြောက်အမြားတင်ပို့သောနိုင်ငံတခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုသည်က နော်ဝေနိုင်ငံစီးပွားရေးအတွက် အလွန်တရာအရေးပါလှသည်။

ကျယ်ပြန့်သော လူထုလှုပ်ရှားမှုများကလည်း ခေတ်သစ်နော်ဝေနိုင်ငံတော်ထူထောင်ရာတွင် အလွန်အရေးပါခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် အလုပ်သမားအရေး နှင့် အမျိုးသမီးအရေးလှုပ်ရှားမှုများက အချက်အချာကျသည်။ နော်ဝေ အလုပ်သမားအရေး လှုပ်ရှားမှုသည် ၁၇ ရာစုနှစ်များအတွင်းကစတင် သန္ဓေတည်ခဲ့သော်လည်း စက်မှုလုပ်ငန်းခွင်များပေါ်ပေါက်ချိန်ြဖစ်သော ၁၈၈ဝ လွန်နှစ်များတွင် ပိုမိုစုစည်းမိလာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၂ဝ လွန်နှစ်များမှစ၍ လှုပ်ရှားမှု၏ အရှိန်အဝါ ပိုမိုကြီးမားလာခဲ့သည်။ အလုပ်သမားလှုပ်ရှားမှုက အလုပ်သမားများအတွက် ပိုကောင်းမည့် အလုပ်ခွင်ပြဋ္ဌာန်းချက်များရလာစေရန် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ရာတွင် ပါဝင်သည့်အချက်တချို့မှာ အလုပ်ချိန်လျှော့ချရေး၊ လုပ်ငန်းခွင်အန္တရာယ် ပိုမိုကင်းရှင်းရေး၊ နာမကျန်းချိန်ခံစားခွင့် နှင့် အလုပ်လက်မဲ့ကြားကာလ ထောက်ပံ့ကြေးစသည်တို့ ရရှိရန်ဖြစ်သည်။

အမျိုးသမီးရေးရာလှုပ်ရှားမှုက လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း အမျိုးသမီးများအခွင့်အရေး၊ ကျား-မ မခွဲခြားရေး နှင့် ကျား-မ တန်းတူအခွင့်အရေးရရှိရေးတို့ဖြစ်သည်။ အိမ်ထောင်ကွာရှင်းခွင့်၊ ပဋိသန္ဓေတားပိုင်ခွင့်၊ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခွင့် နှင့် မိမိခန္ဓာကိုယ်ကို မိမိသဘောကျ စီမံဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်တို့မှာ အမျိုးသမီးရေးရာလှုပ်ရှားမှု၏ အဓိက ကိစ္စရပ်များဖြစ်နေခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ပဋိသန္ဓေရပ်တန့်စေမှုဆိုင်ရာဥပဒေ (ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချပိုင်ခွင့်) ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အဆိုပါဥပဒေတွင် ပါဝင်သည့်အချက်အလက်တခုမှာ ကိုယ်ဝန်သက်တမ်း ၁၃ ပတ်မပြည့်မီအတွင်း အမျိုးသမီးများအနေနှင့် ဖျက်ချပိုင်ခွင့်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပညာရေးနှင့်အလုပ်အကိုင်၊ အိုးအိမ်ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် အမွေခံယူမှု၊ ဆေးကုသမှုနှင့် ကျန်းမာရေး စသည်တို့တွင် ယောကျ်ားနှင့်မိန်းမ တန်းတူအခွင့်အရေး ရှိနေပြီဖြစ်သည်။

 

အခ်က္အလက္

ယခုေခတ္ ေနာ္ေဝႏိုင္ငံ

ယခုေခတ္တြင္ ေနာ္ေဝႏိုင္ငံသည္ အဆင့္ျမင့္ လူမႈဖူလံုေရးေပးေနေသာ ေခတ္မီ ဒီမိုကေရစီႏိုင္ငံတခု ျဖစ္ေနသည္။ ေနာ္ေဝ႐ွိလူအမ်ားစုမွာ စီးပြားေရးေခ်ာင္လည္ၿပီး အမ်ားႏွင့္ယွဥ္လွ်င္ ျပည္သူမ်ားသည့္ ပညာအဆင့္အတန္း ပိုျမင့္သည္။ အလုပ္ခြင္သို႔ မိန္းမမ်ားေရာ ေယာက်္ားမ်ားပါ ဝင္ၾကသည္။ ႏိုင္ငံသားမ်ားကို ပညာေရး က်န္းမာေရးဝန္ေဆာင္မႈ ႏွင့္ လုိအပ္ခ်က္အရ ေငြေၾကးကူညီမႈမ်ားေပးရန္ အာမခံသည့္ ဥပေဒမ်ားႏွင့္ ကတိစာခ်ဳပ္အမ်ားအျပားျဖင့္ လူထုကို ႀကီးၾကပ္ကြပ္ကဲထားသည္။

လြန္ခဲ့ေသာ ဆယ္စုႏွစ္မ်ားက စက္မႈနည္းပညာႏွင့္ ကြန္ပ်ဴတာပညာ နယ္ပယ္မ်ားတြင္ တဟုတ္ထိုးတိုးတက္လာခဲ့သည္။ ဤသည္က ေနာ္ေဝလူ႕အဖြဲ႔အစည္းအတြက္ မ်ားစြာအက်ဳိးသက္ေရာက္မႈ႐ွိခဲ့သည္။ အလုပ္ေနရာ အမ်ားအျပားေပၚေပါက္လာကာ လုပ္ငန္းေဆာင္တာမ်ား ေျပာင္းလဲသြားၿပီး လူအမ်ားစု၏ ပုဂၢလိကလူေနမႈဘဝလည္း ေျပာင္းလဲလာခဲ့သည္။

လြန္ခဲ့ေသာ ဆယ္စုႏွစ္မ်ားအတြင္း ေနာ္ေဝသည္ ယဥ္ေက်းမႈေပါင္းစံုၿပီး လူမ်ဳိးေပါင္းစံုပါဝင္ေသာ လူ႕ေဘာင္တခုျဖစ္လာသည္။